arabia - Recenzja: Złoty rydwan

Recenzja: Złoty rydwan

Magda Kubarek

poniedziałek, 08/06/2009

Złoty rydwan to powieść, która przyniosła egipskiej pisarce Salwie Bakr międzynarodową sławę i uznanie krytyków na całym świecie. W recenzjach często podkreśla się, że pisarka nawiązuje w sposobie narracji i konstrukcji powieści do tradycji Tysiąca i jednej nocy. Ten zbiór bajek, legend, podań, opowieści, nowel i anegdot wschodnich jest z pewnością dziełem, które należy do najbardziej znanych i popularnych pozycji w historii literatury światowej. W XVII wieku Antoni Galland jako pierwszy przetłumaczył je na język francuski i wprowadził tym samym do Europy.

W świecie arabskim, opowieści z tysiąca i jednej nocy należały do literatury ustnej, ludowej, która nigdy nie cieszyła się uznaniem filologów i pisarzy. Obowiązujący kanon literatury pięknej wyznaczały inne gatunki prozatorskie pisane ozdobnym i wyszukanym stylem, pełne retorycznych ozdób i skomplikowanych figur.

Dziś współcześni pisarze arabscy poszukując własnego stylu, oscylują pomiędzy własną tradycją, a dziedzictwem literatury zachodniej. Syryjski pisarz Rafik Schami pisze, że kiedy zagłębił się w rodzimą tradycję opowiadania, zdał sobie po raz pierwszy sprawę, dlaczego nie podobają mu się autorzy bezkrytycznie przejmujący styl europejskich i amerykańskich prozaików, wszak nie mogą tworzyć dobrej literatury ci, którzy wolą nieudolnie naśladować Marqueza, niż inspirować się własną genialną tradycją.

Salwa Bakr powieścią Złoty Rydwan udowadnia, że potrafi sięgać do arabskich korzeni literackich i twórczo je wykorzystywać. W tym utworze czytelnik nie znajdzie pałaców, ani złego króla Szachrijara, a główna bohaterka Aziza nie ma nic wspólnego z czarującą Szeherezadą. Podobieństwo do słynnej księgi przebiega na poziomie konstrukcyjnym. Główny wątek pozwala spiąć klamrą poszczególne opowieści z życia wybranych pensjonariuszek więzienia dla kobiet. Bohaterki różnią się pochodzeniem, wykształceniem oraz rodzajem popełnionej zbrodni, czy wykroczenia, jednak ich historie łączy jedno: każda z nich została skrzywdzona, poddana ciężkiej próbie, zdradzona, oszukana bądź wykorzystana. Salwa Bakr nie usprawiedliwia żadnej z nich, daleka jest od schematycznych podziałów na czarne i białe, złe i dobre, katów i ofiary. W jednej kwestii autorka pozostaje konsekwentna - krytyce aparatu państwowego: korupcji, pazerności i nieudolności elit rządzących.

W trybach politycznych mechanizmów pojedynczy człowiek nic nie znaczy wobec wszechobecnych układów. Choć trudno jest być kobietą w świecie, w którym bieda i analfabetyzm są dziedziczne, a pochodzenie ważniejsze niż z trudem zdobyte wykształcenie, choć wszystko wskazuje, że nic się nie może zmienić na lepsze, warto jednak marzyć, choćby i o ucieczce złotym rydwanem do krainy niebiańskiego szczęścia. Powieść Salwy Bakr, pełna pasji i emocji, należy do tych rzadkich książek, które głęboko poruszają czytelnika. Po przewróceniu ostatniej strony chce się zacząć ją czytać od początku.

Komentarze

Dodaj nowy

Szukaj