arabia - Ruhollah Chomejni - droga do władzy (cz.2)

Ruhollah Chomejni - droga do władzy (cz.2)

Michał Alagierski

niedziela, 03/05/2009

W referacie przedstawię wysublimowany obraz charyzmatycznego przywódcy widziany oczami jego najwierniejszych zwolenników. Relacje te nie są pozbawione ubarwionych elementów biograficznych. Jest to zabieg celowy, pokazujący, jakimi cechami musi legitymować się człowiek stojący na szczycie władzy w kraju takim jak Iran.

Działalność na wygnaniu

Chomejni zatrzymał się w Ankarze – stolicy Turcji – skąd został przewieziony do Bursy na północnym-zachodzie kraju. Chomejni miał w Turcji usunąć się w cień i spokojnie doczekać swych dni; nie zamierzał jednak dawać za wygraną. Zaczął przyjmować emisariuszy, a także wygłaszać publicznie przemówienia, które niebawem stały się niewygodne dla tureckich władz. Z tego powodu w październiku 1965 roku poproszono go o opuszczenie Turcji [19].

Po opuszczeniu Turcji znalazł się w Bagdadzie. Ze stolicy Iraku wyruszył do Karbali, jednego z szyickich świętych miast. Następnie udał się do An-Nadżafu, gdzie miał pozostać przez następnych 13 lat.

W Iranie pod nieobecność Chomejniego organizowali się jego zwolennicy. Stworzono kanały przepływu korespondencji pomiędzy centralą w An-Nadżafie a najbliższymi współpracownikami w Iranie. Listy krążyły przez system pocztowy wielu bliskowschodnich państw; najczęściej przez Syrię, Liban i Kuwejt. Przemycano również nagrania jego przemówień, które irańscy mułłowie odtwarzali w meczetach.

W 1968 roku do władzy w Iraku doszła Socjalistyczna Partia Odrodzenia Arabskiego –Al-Bas. Nowa władza zaostrzyła kurs wobec Iranu. Podniesiono kwestię granicy iracko-irańskiej, a także problem separatystów kurdyjskich działających w Iraku przy wsparciu Teheranu. Ówczesny prezydent Iraku Ahmad Hasan al-Bakr wysłał do An-Nadżafu delegację, która miała nakłonić Chomejniego do współpracy. Duchowny odmówił uznając, że podważy to jego pozycję zarówno wśród irackich szyitów prześladowanych przez basistowskie władze, jak i Irańczyków mogących źle odczytać sojusz z wrogim państwem. Wydarzenia te przyczyniły się do pogorszenia pozycji Chomejniego w Iraku. Nosił się w tym czasie z zamiarem opuszczenia An-Nadżafu, został jednak zatrzymany w areszcie domowym.

Gdy w 1975 roku zawarte zostało w Algierii porozumienie iracko-irańskie regulujące sporne dotąd kwestie, Chomejni przestał być przydatny. Po tym wydarzeniu dalszy pobyt w Iraku stał się niebezpieczny. Zapadła decyzja o wyjeździe z Iraku. Po uzyskaniu wiz Chomejni wraz z towarzyszami udał się w kierunku granicy z Kuwejtem. Emirat odmówił jednak swej gościny. Kraje muzułmańskie obawiały się jego ostrej retoryki. W tych okolicznościach zapadła decyzja o wyborze Francji.

6 października na paryskim lotnisku powitano niecodziennego gościa. Francuskie władze dały do zrozumienia, że nie będą tolerowały politycznej aktywności duchownego przeciwko szachowi. Stosunki na linii Paryż-Teheran układały się bardzo dobrze. Kraje prowadziły ze sobą obustronnie korzystną wymianę handlową.

Pomimo braku entuzjazmu ze strony francuskich władz w podzięce za gościnę, jakiej udzielono Chomejniemu , przez Teheran przelała się fala poparcia dla rządu ówczesnego premiera Francji Valerego Giscard d’Estaing.

W miarę upływu czasu gość uzyskał we Francji większą swobodę. Pojawiła się również okazja rozpoczęcia kampanii w zachodnich mediach, które uznały, że należy zainteresować się tym, co do powiedzenia ma egzotyczny przybysz.

Pod koniec grudnia 1978 roku przedstawiano już Chomejniego jako irańskiego bohatera narodowego. Zyskał również sympatię zwykłych Francuzów, gdy w Boże Narodzenie obdarował swych francuskich sąsiadów prezentami. Następnego dnia rozpoczęła się lawina wywiadów [20]. Odniosło to niesamowity efekt propagandowy, irańskiego duchownego poznał cały świat.

Z przymusowej emigracji Chomejni nieustannie śledził wydarzenia w Iranie, gdzie w styczniu 1978 roku w rządowej prasie ukazał się szkalujący go artykuł [21]. Publikacja była jednym z najpoważniejszych błędów reżimu. Zawierała treści dotyczące życiorysu Chomejniego, które nie mogły być traktowane poważnie przez odbiorców. Artykuł nosił tytuł Iran a czerwono-czarna kolonizacja [22]. Po wstępie wychwalającym osiągnięcia białej rewolucji oraz destrukcyjnej roli radykalnych mudżtahidów autor skupił się na przedstawieniu Chomejniego, jako agenta imperializmu i cynika czerpiącego osobiste korzyści pod przykrywką obrońcy wiary [23].

Pod wpływem artykułu wybuchły zamieszki w Ghomie. Wystąpienie ludności zostało stłumione przez siły bezpieczeństwa i policję. Przez kilka miesięcy rozruchy powtarzały się w wielu irańskich miastach.

8 września 1978 roku wprowadzono stan wyjątkowy. Wydany wówczas zakaz gromadzenia się nie przyniósł efektu. Rzesze mieszkańców Techeranu opanowały ulice. Tego dnia zabito wielu ludzi. Obie strony podały inną liczbę ofiar. Opozycja mówiła nawet o tysiącach, podczas, gdy rząd liczył je w setkach [24]. Masakrę nazwano czarnym piątkiem [25] . Po tych wydarzeniach Chomejni wydał mułłom instrukcje, aby przekonywali ludzi do zaprzestania walk z żołnierzami [26].

Pod koniec roku armia stojąca do tej pory na straży reżimu podzieliła się. Grupy żołnierzy zaczęły dezerterować i przechodzić na stronę opozycji.

Walka szacha mogła jednak trwać dopóki miał środki finansowe, ze sprzedaży ropy naftowej. Chomejni uznał więc za konieczne pozbawienie go tych wpływów. Nakazał pracownikom instalacji naftowych zmniejszenie wydobycia surowca do ilości, która zaspokoi jedynie wewnętrzne zapotrzebowanie Iranu. Zainicjowano w tym celu strajki, które sprawiły, że zabrakło rąk do pracy.

Powrót Chomejniego do Iranu do Iranu – podsumowanie

1 lutego 1979 roku – dwa tygodnie po ucieczce szacha (sic!) – wyczarterowany od Air France Airbus z Chomejnim na pokładzie wylądował w Teheranie. Jak podają zachodni obserwatorzy, liczba Irańczyków pragnących ujrzeć swojego przywódcę sięgała siedmiu milionów [27]. Po pokonaniu reżimu szacha przystąpiono do prac nad filarami Islamskiej Republiki Iranu. Podstawy porewolucyjnego porządku opracował wyniesiony do roli przywódcy ajatollah Chomejni. Priorytetowym zadaniem nowego reżimu stało się opracowanie projektu nowej konstytucji. Nie ulegało wątpliwości, że będzie ona oparta na zasadach Koranu. Pozostawał jednak problem dotyczący wprowadzenia demokratycznych mechanizmów, których domagały się siły świeckie. Jako podstawę swych żądań wskazywały one swój wielki wkład w obalenie szacha. W konsekwencji sporu, jaki wyrósł na tym polu doszło do poważnych komplikacji. Powstały dwa przeciwstawne obozy: świecki i religijny, forsujące własną wizję przyszłego Iranu.
W dniu 30 marca 1979 roku odbyło się referendum, w którym obywatele Iranu mieli zdecydować czy chcą wprowadzenia rządów religijnych. W owym dniu społeczeństwo oddało władzę w ręce mułłów. 1 kwietnia oficjalnie ogłoszono powstanie Islamskiej Republiki Iranu. Na czele państwa stanął Chomejni.

[19] Part THREE out of the TEN Part documentary on the life of Imam Khomeini.
[20] Ibidem.
[21] Ibidem.
[22] Ibidem.
[23] Informacje dotyczące burzy, jaką artykuł wywołał w Iranie podają zarówno źródła popierające szacha jak i Chomejniego. Zajmują się nimi także niezaangażowani badacze tamtego okresu.
[24] Dokładne statystyki rządowe podane są przez H. Nahavandiego (2008).
[25] Part THREE out of the TEN Part documentary on the life of Imam Khomeini...
[26] Ibidem.
[27] Ibidem.

Komentarze

Dodaj nowy

Szukaj

Ajatollah

|2009-05-03 17:02:27

Cz. II tekstu o Chomejnim otwiera się czytelnie. Niestety pierwsza włazi pod
boczne ramki i nijak się przeczytać nie daje. Prośba do admina o poprawę, bo z
chęcią zacząłbym od początku...

Anonimowy

|2009-05-04 11:13:40

U mnie I część rozjeżdża się "tylko" pod FF, pod IE 6 i Operą jest ok