W referacie przedstawię wysublimowany obraz charyzmatycznego przywódcy widziany oczami jego najwierniejszych zwolenników. Relacje te nie są pozbawione ubarwionych elementów biograficznych. Jest to zabieg celowy, pokazujący, jakimi cechami musi legitymować się człowiek stojący na szczycie władzy w kraju takim jak Iran.

Oręż, którym od początku swej działalności posługiwał się Chomejni był islam. Religia ma w Iranie wielki wpływ na masy, dzięki czemu Chomejni zyskał szczególną pozycję, jako niezłomny wyraziciel woli jedynego Boga. W jego przekonaniu prawo religijne dostatecznie regulowało wszelkie sfery ludzkiego życia. Wierzył, że prawo świeckie nie jest potrzebne do sprawnego funkcjonowania państwa. Od lat młodzieńczych mógł z boku obserwować losy swego kraju. Ingerencja obcych mocarstw oraz stojące w sprzeczności z islamską tradycją ambicje ostatniego szacha Persji pchnęły Chomejniego w wir długoletniej walki. Obrany kurs doprowadził Chomejniego do zwycięstwa, dzięki któremu uzyskał pełnię władzy nad Iranem. Od tego momentu mógł zaprowadzić w kraju porządek, który przez całe życie uważał za jedynie słuszny.

Historia głosi, że przodkowie imama Chomejniego pochodzą z Mekki. Ich podróż do miejsca przeznaczenia, irańskiej miejscowości Chomejn trwała, według opowieści, około tysiąca lat [1]. Podczas tych wojaży zamieszkiwali irański Niszapur, skąd wyemigrowali do indyjskiego Kaszmiru.

Ruhollah al-Hendi al-Chomejni przyszedł na świat 24 września 1902 roku w rocznicę urodzin Fatimy, córki proroka Muhammada, jako trzeci syn w rodzinie [2]. Według rozpowszechnionej w Iranie legendy ojciec Ruhollaha, Sejjed Mostafa został zabity przez właściciela ziemskiego. Zginął, gdyż przeciwstawiał się wyzyskowi chłopów. W odwecie za śmierć swego brata, ciotka Ruhollaha, Sahiba Chanum pojechała do Teheranu wraz ze starszymi braćmi Ruhollaha, by zażądać od szacha ukarania mordercy. Podobno czekała tam sześć miesięcy zanim wydano jej oprawcę. Człowieka tego sprowadzono do Chomejnu i tam stracono [3]. Jest to jednak część propagandy, którą podważają relacje przeciwników Chomejniego wywodzących się z kręgów popierających przedrewolucyjny reżim [4].

Pojawiają się także informacje o jego atletycznych uzdolnieniach: biegi, pływanie, jazda konna czy gimnastyka. Wypada nadmienić, że jako młodzieniec, Chomejni pałał również duchem rywalizacji. Istnieje opowieść o tym jak wyzwał na konny pojedynek swych kolegów z Chomejnu. Lata dzieciństwa i młodości, Chomejniego wiążą się z tzw. okresem konstytucyjnym w Persji. Kraj będący w strefie wpływów brytyjsko-rosyjskich otrzymał pierwszą ustawę zasadniczą w 1906 roku. Wprowadzała ona w kraju monarchię parlamentarną. Duży wpływ na te wydarzenia miało środowisko religijne. Konstytucja zapożyczona z belgijskiej ustawy zasadniczej była niekompletna a wiele jej postanowień zostało odłożonych na później lub niewprowadzonych wcale. Wielu duchownych stało w tym czasie na stanowisku, że jedyny akt konstytucyjny, który mógłby zostać zaakceptowany w pełni musiałby opierać się na szariacie [5].

W czasie I wojny światowej Persję opanowały obce wojska. Na północy stacjonowali Rosjanie a na południu Brytyjczycy. Wojsko carskie zajęło rodzinną miejscowość Ruhollaha, Chomejn. Ajatollah opisał okres, gdy wraz ze starszym bratem ukrywał się w rodzinnym domu [6].

W wieku piętnastu lat Ruhollaha dotknęła rodzinna tragedia, zmarła jego matka Hadżar. Opiekę nad nim przejął starszy brat Murtada Basandidach. Po dwóch latach wysłał Ruhollaha do hauzy w mieście Arak. Po kilku latach przeniósł się do świętego szyickiego miasta Ghom [7] . Mógł tam pobierać nauki od najwyższych autorytetów religijnych. Znalazł się pod opieką szajcha Abd al-Karima Ha’eriego. Okres ten wiąże się z poważnymi zmianami w Persji. W wyniku zamachu stanu władzę w Persji przejął Reza-chan Pahlawi.

Chomejni zaczął w tym czasie zgłębiać tajniki islamskiej jurysprudencji. Nie ograniczał się jednak do szariatu i wkrótce zajął się także filozofią gnostycką [8]. W Ghomie, narodziło się jego zainteresowanie polityką. W tamtych czasach środowisko religijne zajmowały kwestie związane z utworzonym w 1906 roku Madżlesem. Środowisko w Ghomie podzieliło się wówczas na dwie grupy. Niektórzy wysocy rangą przedstawiciele religijni stronili od wielkiej polityki, skupiając się na nauczaniu studentów. Istniała jednak grupa duchownych, którzy postawiła sobie za cel obronę wartości religijnych na forum Zgromadzenia Narodowego. Chomejni miał w tamtym czasie zwyczaj udawania się na sesje Parlamentu, aby przysłuchiwać się zapadającym tam decyzjom [9].

W pierwszych latach panowania Rezy-szacha Chomejni nie zdradzał władczych ambicji. Z tamtych czasów pochodzi jednak historia, która przekonała jego nauczyciela szajcha Ha’eriego, że ma do czynienia z postacią nietuzinkową. Ha’eri prowadził wykład, mówił przy tym podniesionym głosem, tak, że było go słychać poza salą wykładową. W pewnym momencie do środka wszedł 26 letni Ruhollah – usiadłszy obok swojego mentora zapytał głosem pełnym szacunku – czy ten mógłby poprowadzić wykład nieco ciszej, ponieważ on nie może się skupić na czytaniu. Zdumiony Ha’eri miał wtedy powiedzieć, że ten młody człowiek da wiele islamowi i swojemu krajowi [10].

W wieku 29 lat Chomejni poślubił córkę poważanego w środowisku szyickim ajatollaha Takafiego. Małżeństwo to było postrzegane jako mezalians, gdyż Ruhollah pojął za żonę kobietę z zamożnego, szacownego domu, samemu będąc w prawdzie błyskotliwym, acz mało jeszcze znaczącym muridem [11].

Nowy szach z dynastii Pahlawi przejmując pełnię władzy od roku 1926 rozpoczął program wprowadzania reform w stylu zachodnim. Pragnął pójść za przykładem Turcji, w której Kemal Atatürk z powodzeniem, (choć nie bez oporu przedstawicieli religijnych) zaadaptował zachodnie obyczaje. Działania reformatorskie szacha spowodowały silną reakcję mułłów.

Następca Rezy-szacha, Muhammad Reza Pahlawi w kwestii reform postępował podobnie do ojca. W tamtym okresie Ruhollah Chomejni w swych pierwszych publikacjach zwracał uwagę na niezgodną z religią politykę szacha krytykując jednocześnie bierność autorytetów religijnych. Upatrywał w takim stanie rzeczy przyczyn złej kondycji państwa. Jego ideałem był kraj, w którym rządy mieli sprawować mudżtahidzi [12].

Działalność w kraju

Na początku lat pięćdziesiątych w czasie sprawowania władzy przez nacjonalistę Mohammada Mosaddeqa Ruhollah, Chomejni został rzecznikiem ajatollaha Brudżerdiego – najwyższego w owym czasie szyickiego autorytetu religijnego. Zadaniem Chomejniego było dbanie o sprawne funkcjonowanie hauzy w Ghomie.

Rządy prawicowe trwały kilka lat, po czym zostały obalone dzięki pomocy Amerykanów i Brytyjczyków. W 1953 roku do władzy powrócił Mohammad Reza. Mając na uwadze wydarzenia, które na krótko pozbawiły go władzy, postanowił zacieśnić współpracę z Zachodem. Do Iranu zaczęli masowo przyjeżdżać zagraniczni specjaliści, sprowadzani w celu implementacji zainicjowanych przez szacha reform. Modernizacja miała przybliżyć kraj do standardów światowych. Pod koniec lat pięćdziesiątych zachodnich specjalistów można było spotkać między innymi w gospodarce i wojsku. Taka polityka spotkała się z ostrą krytyką tradycjonalistów. W tym czasie swą aktywność wzmógł także Chomejni.
 
W 1961 roku umarł ajatollah Borudżerdi, który utrzymywał łagodny kurs wobec władzy. Szach obawiał się, że jego miejsce zajmie ktoś bardziej radykalny. Zagroził, że będzie z całą stanowczością karał wszelkie demonstracje niechęci do swoich rządów. Wysłał list, do ajatollahów w irackim An-Nadżafie, proponując im powrót do roli głównego ośrodka religijnego szyitów. Pragnął w ten sposób zmarginalizować rolę duchownych z Ghomu. Nie udało mu się jednak osiągnąć zamierzonego celu ze względu na solidarność szyickich duchownych w obu krajach [13].

W 1962 roku Mohammad Reza nadał bierne i czynne prawo wyborcze kobietom, a także zrównał je w prawach z mężczyznami. Ajatollah Chomejni zwołał w związku z tym naradę wszystkich autorytetów religijnych w Ghomie. Wystosowali oni wspólny, stanowczy sprzeciw wobec tych decyzji. Zebrani przez Chomejniego duchowni podpisali oświadczenie takiej treści:

Żądamy, aby kobiety nie były wciągane w otchłań degeneracji i rozpusty [14].

Głos Chomejniego zyskiwał coraz większy posłuch. Wierni bez zbędnej kurtuazji wykrzykiwał oskarżenia wobec szacha  Zabierz ręce precz do Koranu [15] .

Chomejni w tych krytycznych chwilach rozpoczął walkę z szachem używając drastycznych metod. Na ulicę miast wyszły tłumy Irańczyków demonstrujących poparcie dla alimów. Szach zdecydował się w związku z tym wysłać list pojednawczy. Skierował go do wszystkich za wyjątkiem Chomejniego.

Wprowadzenie przez szacha w 1963 roku białej rewolucji także nie pozostało bez odpowiedzi Chomejniego. Twierdził, że plan reformy rolnej jest nie do zrealizowania i doprowadzi kraj do ruiny. Ważny aspekt reformy rolnej dotyczył rozdawnictwa ziemi, która miała zostać zabrana obszarnikom. Pokaźny procent właścicieli ziemskich stanowili mułłowie.

Chomejni zarządził mobilizację wiernych - tym razem przyłączyło się do demonstracji znacznie więcej ludzi niż przed kilku laty, gdy chodziło o kobiece prawo wyborcze. W tym momencie Pahlawi zrobił coś, czego do tej pory unikał. Nakazał wojsku wejść na teren hauzy w Ghomie. Wydarzenia te miały miejsce w marcu 1963 roku. Upici dla zachęty napastnicy pobili wielu uczniów. Chomejni rozjuszony tą interwencją skierował do szacha pełne determinacji słowa:

Nie będę milczał, kiedy działasz przeciwko islamowi i dobru państwa. Jak długo mam w ręku pióro będę pisał. Będę z tobą walczył do końca[16].

W kolejnych miesiącach Chomejni przedstawiał Mohammada Rezę jako zagubionego, żałosnego człowieka [17] .

Po rozpowszechnieniu listu zawierającego podobną w wymowie treść Pahlawi zdecydował się pozbyć coraz śmielej poczynającego sobie przeciwnika. W lipcu 1963 roku podczas obchodów szyickiego święta Aszura – upamiętniającego męczeńską śmierć Imama Al-Husajna Ibn Alego – wysłani przez szacha funkcjonariusze aresztowali Chomejniego.

Niebawem Chomejni został zwolniony z więzienia, pozostał jednak na dziewięć miesięcy w areszcie domowym niedaleko Teheranu. Zaraz po wyjściu na wolność udał się do meczetu Atham w Ghomie, gdzie znów zaczął przemawiać. Ton był tym razem ostrożny, tekst opierał się na podziękowaniach za wsparcie braci muzułmanów.

W 1964 roku szach nadał Amerykanom przywileje kapitulacyjne. W związku z tym wydarzeniem Chomejni rozpoczął nową falę krytyki; cierpliwość szacha wyczerpała się; rozważał skazanie Chomejniego na karę śmierci. Pospieszne nadanie godności mardża-e taghlid uratowało mu życie [18]. Szach zdecydował, że niezbędne będzie wydalenie niebezpiecznego przeciwnika z kraju. Nastąpiło to 4 listopada.

[1]Part ONE out of the TEN Part documentary on the life of Imam Khomeini, the Father of the Islamic Revolution in Iran,
http://www.youtube.com/results?search_query=Part+ONE+out+of+the+TEN+Part+documentary+on+the+life+of+Imam+Khomeini%2C+the+Father+of+the+Islamic+Revolution+in+Iran&search_type=.
[2]Ibidem.
[3]Ibidem.
[4]H. Nahavandi, Upadek i śmierć Szacha Iranu., Wydawnictwo Akademickie DIALOG, Warszawa 2008, s. 135–    140.
[5]Stolarczyk M., Iran Państwo i Religia, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2001, Maszrutijjat – rewolucja konstytucyjna, s. 49-53.
[6]Part ONE out of the TEN Part documentary on the life of Imam Khomeini.
[7]Hauza - arabskie określenie „al-hauza al.-ilmijja” oznacza rodzaj szyickiej wyższej szkoły teologicznej. Pierwsza hauza powstała w An- Nadżafie w 1057 r., a jej założycielem był Muhammad Ibn al.-Hasan At Tusi. Hauza w An-Nadżafie jest najważniejszym ośrodkiem teologicznym i naukowym szyitów., M. i U. Tworuschka, s. 57.
[8]Part ONE out of the TEN Part documentary on the life of Imam Khomeini.
[9]Ibidem.
[10]Part TWO out of the TEN Part documentary on the life of Imam Khomeini, the Father of the Islamic Revolution in Iran, http://www.youtube.com/results?search_query=Part+two+out+of+the+TEN+Part+documentary+on+the+life+of+Imam+Khomeini%2C+the+Father+of+the+Islamic+Revolution+in+Iran&search_type=.
[11]murid, uczeń islamskiej szkoły religijnej.
[13]Ibidem.
[14]Ibidem.
[15]Ibidem.
[16]Ibidem.
[17]Ibidem.
[18]mardża-e taghlid nadawana jest najwybitniejszym przedstawicielom religijnym. Dotyczy osobistości posiadających wyjątkowy autorytet we wspólnocie szyickiej. Termin mardża-e taghlid do czasu rewolucji islamskiej był największym wyróżnieniem dla szyickiego duchownego. Obszerny fragment poświęcony mardża-e taghlid znajduje się w dalszej części pracy. 

Komentarze

Dodaj nowy Szukaj

Piotr Chmielarz   |2009-04-26 20:39:40 Chciałbym zwrócić uwagę autorowi na drobny fakt dlaczego Amerykanie mieliby w 1953 roku obalać rządy prawicy skoro w tym czasie trwała zimna wojna a Amerykanie opierali się na prawicy np. Włochy Francja. O ile pamiętam rząd Mosadeka miał program lewicowy a przewrót amerykańśki był wymierzony przeciwko niemu. Artykuł dobry miejmy nadzieję że cykl o nim zostanie zakończony do końca roku. Czy autor mógłby napisać może jakiś artykuł na temat Nasrallaha, lub początków Hezbollahu?

Michał   |2009-05-16 09:11:21 Może nie jestem autorem, ale moge Ci udzilic odpowiedzi. Mossadeq był nacjonalista i przprowadził nacjonalizacje przemysłu naftowego co ugodził bezpośrednio w interesy brytyjskie i amerykańskie.

Napisz komentarz
Nick:
E-mail:	nie powiadamiajpowiadom
Strona www:
Tytuł:
UBBCode:	-kolor-jasnoniebieskiczarnyniebieskifuksjaszaryzielonyjasnozielonybordowygranatowyoliwkowyfioletowyczerwonysrebrnyturkusowybiałyżółty -rozmiar-malutkimałyśrednidużyogromny
	Proszę wpisać kod antyspamowy widoczny na obrazku.

Powered by !JoomlaComment 3.26

3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."