arabia - Pomacy - przeciąganie liny z trzech stron

Pomacy - przeciąganie liny z trzech stron

Emil Mintchev, tłum. Hanna Siemaszko

wtorek, 15/01/2008

Pomacy to grupa etniczna zamieszkująca tereny górskie i doliny wzdłuż granicy Bułgarii z Grecją, o których świat niemal zapomniał na całe dziesięciolecia. Teraz próbują wykorzystać nową erę demokracji i otwartych granic, chcąc wzmocnić swoją tożsamość religijną i kulturową.

Przez wiele, wiele lat, Pomacy uwikłani byli w konflikt pomiędzy trzema krajami: Bułgarią, Grecją i Turcją. Jednak teraz, gdy pojawiły się nowe możliwości przygraniczne, bezprecedensowe zbliżenie krajów Europy pozwala Pomakom poszukiwać korzeni, zająć się swoją niejednokrotnie tragiczną historią oraz poszukiwać nowych możliwości wspólnego rozwoju kulturalnego w Zjednoczonej Europie.

Ponieważ są Muzułmanami i mówią bułgarskim dialektem, Pomacy (liczący 200 000-250 000 osób w Bułgarii, 36 000-40 000 w Grecji i około 30 000 w Turcji) niejednokrotnie odgrywali istotną rolę w trójstronnych konfliktach, które od XIX wieku wielokrotnie ulegały nasileniu.

Pionki w grze

Najpierw wybuchł konflikt pomiędzy Bułgarią a Grecją w wojnie bałkańskiej oraz obu wojnach światowych w związku z prawami do Tracji. Zarówno Bułgaria jak i Grecja wykorzystały Pomaków jako rodzaj zabezpieczenia w obliczu wielokrotnych prób Turcji wpływu na pozycję mniejszości tureckich w obu krajach.

Dwa razy, to znaczy w przededniu pierwszej wojny światowej oraz pomiędzy 1975 a 1989 rokiem, próbowano ‘zbułgaryzować’ Pomaków mieszkających w Bułgarii, przede wszystkim ich nazwiska, chcąc pozbawić ich szczególnego statusu religijnego i kulturalnego.

W ten sposób na tożsamość mniejszości pomackiej zawsze wpływały stosunki pomiędzy tymi trzema państwami: z jednej strony hegemoniczna polityka zagraniczna oraz irredentyzm (według którego wszyscy członkowie jednej grupy etnicznej powinni mieszkać w tym samym państwie), a z drugiej strony marginalizacja Pomaków przez resztę ludności.

Sojusz grecko-bułgarski przeciwko Turcji?

Wraz z Turkami w Tracji Pomacy są jedyną oficjalnie uznaną mniejszością w Grecji. Tymczasem na początku zimnej wojny, gdy Grecja traktowała Bułgarię jako swojego największego wroga, Pomaków uważano za Turków.

Później, gdy napięcie pomiędzy Turcją a Grecją przyćmiło wrogość Sofii do Aten i vice versa, Grecy próbowali odróżnić Pomaków od Turków. Mniej więcej wtedy powstały „szkoły pomackie". Ich uczniowie uczyli się według pomackiego planu nauczania.

Ponieważ Ateny przez wiele lat definiowały muzułmanów mieszkających w Rodopach i Tracji jako Turków, Ankara zaangażowała się w rolę rzecznika i obrońcy mniejszości pomackiej. I tak Pomacy stali się pionkiem w greckiej polityce krajowej i zagranicznej.

Próby partii politycznej reprezentującej mniejszość turecką w Bułgarii (BRF) stania się przedstawicielem politycznym wszystkich muzułmanów, również Pomaków, niepokoją Sofię, która obawia się, że może to pozwolić Ankarze na zwiększenie wpływu na mniejszość pomacką.

W tym sensie obustronny brak zaufania mógłby stworzyć nowe napięcia pomiędzy Sofią a Atenami, tym bardziej iż od pewnego czasu Grecja próbuje ograniczyć wpływ Turcji na Pomaków w Tracji i Rodopach.

Czy Europa posiada klucz?

Na stosunki wszystkich trzech krajów patrzy się coraz bardziej po europejsku, zarówno Bułgaria jak i Grecja są teraz członkami UE, a Turcji wciąż bliżej do Unii. To najlepsza gwarancja rozsądnego rozwiązania konfliktów, które po głębszej analizie okazują się dość nieuzasadnione.

Oprócz zmian politycznych, zwiększyła się też współpraca gospodarcza Bułgarii z jej dwoma sąsiadami. Grecja jest czwartym najważniejszym partnerem handlowym Bułgarii oraz trzecim największym inwestorem. Co więcej seria wspólnych projektów, takich jak ropociąg Burgas-Aleksandropolis, wzmocni stosunki gospodarcze.

Współpraca gospodarcza Bułgarii z Turcją również dobrze się rozwija. Wspólne projekty takie jak kompleks hydroenergetyczny Gorna Arda w Rodopach oraz gazociąg Nabuko z Azji Centralnej do UE przez Turcję i Bułgarię z pewnością odegrają bardzo ważną rolę.

Grecja i Turcja od bardzo długiego czasu są partnerami handlowymi oraz chętnie korzystają ze współpracy w przedsiębiorstwach o kapitale zagranicznym, szczególnie w sektorze energetycznym. W przyszłości wszystkie trzy kraje chcą też bliżej współpracować w dziedzinie niwelowania ryzyka powodzi na ich wspólnych granicach. To właśnie region zamieszkany przez Pomaków.

Wraz z otwarciem granic, perspektywy gospodarcze oraz nowa wolność polityczna stworzą podstawy potrzebne do wymodelowania europejskiej przyszłości tej prawie nieznanej grupy etnicznej.

Komentarze

Dodaj nowy

Szukaj