Wiele mówi się o islamie i o muzułmanach, jednak informacje te dotyczą zaledwie kilku wybranych dziedzin, takich jak polityka, konflikty czy pozycja kobiety. Nietrudno się domyślić, że ukształtowany na tej podstawie wizerunek świata islamu nie tylko nie budzi do niego sympatii, ale wręcz przeciwnie, wywołuje obawy i lęk. W coraz większym stopniu są one nieobce również Polakom, co ma związek z rosnącą liczbą muzułmanów w Europie, a także z ich coraz bardziej widoczną obecnością w naszym kraju. Tymczasem świat islamu jest niezwykle zróżnicowany i ma znacznie więcej do zaoferowania niż można wywnioskować z codziennych przekazów medialnych. System religijny o prawie 1500-letniej historii, obejmujący jedną piątą ludności, zamieszkującej tereny od Mauretnii po Indonezję (a biorąc pod uwagę mniejszości – nawet po Surinam), nie może być monolitem.Olbrzymią różnorodność świata islamu da się zauważyć we wszystkich dziedzinach życia: w muzyce, sztuce, lokalnych tradycjach oraz w religijności jego mieszkańców i w ich postawach wobec Zachodu.

W opracowaniu staramy się przedstawić różne oblicza islamu. Nie unikamy zagadnień trudnych i kontrowersyjnych, wskazując na ich uwarunkowania społeczne i kulturowe i prezentując je z różnych punktów widzenia. W opracowaniu znalazły się więc tematy „gorące”, takie jak: kobieta w islamie, terroryzm, czy obecność muzułmanów w Europie. Przede wszystkim, jednak, pragnęłyśmy przybliżyć mniej znane dziedziny, takie jak muzyka, literatura, moda, kaligrafia, kuchnia. Chciałyśmy także ukazać wielość nurtów religijnych i zróżnicowanie etniczne świata islamu. Sporo uwagi poświęciłyśmy jego fundamentom kulturowym i religijnym: filarom wiary, monoteistycznym korzeniom oraz źródłom prawa muzułmańskiego i jego specyfice.

Książka pomyślana została jako dydaktyczny materiał pomocniczy dla nauczycieli szkół ponadpodstawowych. Zawiera 20 ćwiczeń, które można wykorzystać na lekcjach niemal wszystkich przedmiotów, począwszy od ścisłych, poprzez społeczne i humanistyczne, na zajęciach plastycznych i muzycznych kończąc. Ćwiczenia mogą być wykorzystywane pojedynczo (np. Pisanie po arabsku na plastyce, Cyfry arabskie na matematyce, a Poezja arabska na języku polskim), bądź w blokach (np. blok dotyczący zróżnicowania etniczno-religijnego świata islamu na zajęciach z geografii). Każde ćwiczenie składa się ze scenariusza lekcji oraz części teoretycznej, zawierającej najważniejsze informacje z danej dziedziny. Dzięki temu, zajęcia warsztatowe przeprowadzić może nauczyciel nieposiadający specjalistycznej wiedzy arabistycznej lub islamistycznej. Większość ćwiczeń zawiera załączniki w postaci gotowych szablonów oraz tekstów, które można powielić i rozdać uczniom.

Ćwiczenia ułożone są tematycznie. Pierwsze dwa stanowią charakterystykę podstawowych zasad islamu – filarów wiary (1. Portret muzułmanina) oraz jej dogmatów, z których wiele nawiązuje do innych religii monoteistycznych (2. Wspólne korzenie). Wątek religijny kontynuowany jest w kolejnych pięciu ćwiczeniach, które przybliżają prawo muzułmańskie (3. Wokół szari’atu), Koran (4. Al-Fatiha, czyli o Koranie), modlitwę muzułmańską (5. Al-Fatiha, czyli wezwanie do modlitwy), sposób wyznaczania kierunku modlitwy i jego znaczenie (6. W stronę Mekki) oraz kalendarz muzułmański (7. Muzułmańska rachuba czasu). Następne cztery ćwiczenia dotyczą zróżnicowania etnicznego (8. Arab – muzułmanin) i religijnego (9. Sunnici – szyici) świata islamu oraz społeczności muzułmańskich w Europie (10. Muzułmanie w Europie), w tym w Polsce (11. Muzułmanie w Polsce). Kolejny blok czterech ćwiczeń ilustruje dorobek muzułmanów w zakresie nauk ścisłych (12. Cyfry arabskie), sztuki (13. Pisanie po arabsku) oraz literatury – zarówno poezji (14. Poezja arabska, czyli świat arabski między wczoraj a dziś), jak i prozy (15. Tropami Szeherezady). Pozostałe ćwiczenia dotyczą sfery kultury i obyczajowości. Dwa pierwsze dotykają problematyki związanej z funkcjonowaniem kobiet i mężczyzn w świecie islamu – relacji i statusu obu płci (16. Kobieta i mężczyzna w świecie islamu) oraz ich strojów (17. Muzułmańska moda). Ostatnie trzy ćwiczenia prezentują wybrane aspekty kultury symbolicznej – zwyczaj malowania henną (18. Sztuka malowania henną), tradycyjną i nowoczesną muzykę arabską (19. Muzyka świata arabskiego) oraz tradycyjne potrawy z państw muzułmańskich (20. Kuchnie świata islamu).

Integralną częścią opracowania jest strona internetowa w portalu ARABIA.pl., na której publikowane są aktualizacje poszczególnych ćwiczeń, zwłaszcza tych, które zawierają odwołania do źródeł internetowych. Strona dostępna jest pod adresem http://www.arabia.pl/warsztaty i zawiera także forum dyskusyjne, na którym można zadawać pytania bądź umieszczać komentarze i sugestie.

Pomysł wydania materiałów edukacyjnych W kręgu kultury islamu powstał w związku z projektem warsztatów o tym samym tytule, które Stowarzyszenie ARABIA.pl realizuje wspólnie z Polskim Komitetem ds. UNESCO. Projekt, realizowany w ramach programu dialogu euro-arabskiego, ma na celu modyfikację negatywnych stereotypów kulturowych i religijnych dotyczących islamu i muzułmanów.

Zajęcia mają charakter teoretyczny i praktyczny. W części teoretycznej uczniowie, poprzez dyskusje i zajęcia grupowe poznają podstawowe pojęcia związane z islamem i światem muzułmańskim, mają możliwość weryfikacji swojej dotychczasowej wiedzy i przekonań, dowiadują się o różnicach i podobieństwach pomiędzy islamem a innymi religiami monoteistycznymi, jak również poznają życie codzienne w świecie arabskim.

Warsztaty, które prowadzimy od 2005 r., cieszą się dużym zainteresowaniem – nie tylko ze strony uczniów, ale także nauczycieli. Z tego powodu zdecydowałyśmy się na zebranie materiałów warsztatowych, poszerzenie ich o nowe ćwiczenia i opublikowanie w niniejszej książce w formie umożliwiającej nauczycielowi samodzielne przeprowadzenie podobnych zajęć.

W Polsce mieszka niewielu muzułmanów i większość z nich jest bardzo dobrze zintegrowana ze społeczeństwem, jak Tatarzy – zamieszkujący ziemie polskie od ponad 600 lat. Dziś obecność islamu w Polsce jest w coraz większym stopniu związana z procesami imigracyjnymi zachodzącymi w całej Europie. Coraz częściej także Polacy odwiedzają kraje muzułmańskie nie tylko w celach turystycznych, ale także biznesowych. W niewielkim stopniu wpływa to jednak na kształtowanie rzetelnego obrazu świata islamu w powszechnej świadomości. Warto dodać, że problem ten nie dotyka wyłącznie islamu i muzułmanów, ale wpisany jest w znacznie szerszą problematykę wielokulturowości. W porównaniu do większości państw Unii Europejskiej, Polska jest państwem jednolitym pod względem etnicznym i religijnym. Tym trudniej jest uczyć o inności – religijnej, etnicznej czy kulturowej. Jest to bowiem wiedza teoretyczna, która nakłada się na informacje pochodzące ze źródeł wtórnych, a nie z bezpośredniego doświadczenia. Takie stereotypy przełamać jest znacznie trudniej.

Wydaje się także, że wiele polskich podręczników szkolnych nie nadążyło za zmianami geopolitycznymi. Islam i kultura muzułmańska przedstawiane są często w sposób wyrywkowy i subiektywny, a zdarza się, że odbiegający od prawdy. Mamy nadzieję, że publikowane tu materiały edukacyjne wypełnią tę lukę.

*

Prowadzone przez nas warsztaty oraz przygotowana w oparciu o nie publikacja zawdzięcza swoją obecną formę wielu osobom. Przede wszystkim chciałybyśmy podziękować prof. Barbarze Weigl za nieocenioną pomoc i rady związane z prowadzeniem zajęć warsztatowych. Jej także zawdzięczamy kilka cennych uwag, które pozwoliły nam rozbudować i doprecyzować poruszane w opracowaniu kwestie. W sprawach arabistycznych i islamistycznych rad udzielał nam prof. Janusz Danecki, który zgodził się także być recenzentem publikacji. Właściwe przedstawienie relacji pomiędzy islamem a chrześcijaństwem zawdzięczamy ks. dr Rafałowi Markowskiemu, a wiele uwag dotyczących problematyki kulturowej Dalii Nazmi-Fahim, która razem z nami prowadzi zajęcia warsztatowe. Rozdział poświęcony modzie muzułmańskiej zyskał znacznie na czytelności i niewątpliwie także urodzie dzięki rysunkom Haliny Wieleby i Iwony Skowron-Dobrowolskiej. Wszystkim tym osobom serdecznie dziękujemy.

Komentarze

Dodaj nowy Szukaj

3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."