Tytuł jest być może nieco przewrotny, ale wynika z moich refleksji związanych z przekazami medialnymi organizacji Al-Kaida, zwłaszcza na gruncie Internetu i produkcji filmowych wykonywanych przez zaplecze propagandowe ugrupowania zrzeszone pod nazwą As-Sahab.

W ubiegłych latach Al-Kaida ograniczała się do pojedynczych komunikatów prezentowanych zazwyczaj na mało znanych forach internetowych lub w przekazach wizualnych opartych na surowej, jednolitej scenerii, w których zasadniczą rolę odgrywała postać danego przywódcy na tle sztandaru ugrupowania. Całość dopełniał niskiej jakości obraz i dźwięk.

Aktualnie poszczególne ugrupowania terrorystyczne podkreślające swoją lojalność wobec Osamy bin Ladena i Ajmana az-Zawahiriego korzystają z coraz lepszych środków wyrazu. Mamy do czynienia z szeroko zakrojoną kampanią propagandową stosującą najnowsze technologie. Potencjalny odbiorca ma możliwość pobierania krótkich filmów relacjonujących przebieg danego zamachu terrorystycznego, zdjęć prezentujących wizerunki bojowników, a także grafiki nawiązującej do programu ideologicznego ugrupowania i wydarzeń związanych z jego działalnością. Istnieje także możliwość odsłuchiwania i pobierania wzniosłych pieśni gloryfikujących zamachowców umieszczonych w formie plików mp3.

Warto zaznaczyć, że udoskonalanie środków technicznych oraz metod prezentacji wizerunku wskazuje, że organizacja realizuje w praktyce funkcje przypisywane przekazom medialnym. Jednym z podstawowych celów środków masowego przekazu jest dotarcie do jak największego audytorium i próba skutecznej perswazji. Osiągniecie tych celów jest możliwe między innymi dzięki powszechnemu dostępowi do globalnej sieci internetowej pozwalającej przełamywać coraz więcej barier i ograniczeń występujących na przykład w tradycyjnych stacjach telewizyjnych. Dotarcie do adresata dokonuje się też poprzez korzystanie z rozmaitych form przekazu oddziałujących na bodźce zmysłowe i emocjonalne. Istotną funkcję pełnią takie elementy jak obraz, dźwięk czy tekst, które wzajemnie się uzupełniają, tworząc spójną całość. Równie ważną rolę odgrywa charakterystyczna seryjność, cykliczność polegająca na łączeniu bądź przeciwstawianiu sobie różnych sposobów narracji zawierającej na przykład czynniki tragiczne, sensacyjne, komiczne, patetyczne oraz wątki fantazyjne i realistyczne. Uwagę zwraca także wiązanie określonych motywów historycznych czy religijnych ze współczesnością, a także próba reinterpretacji danych wydarzeń i osadzanie ich w wybranych kontekście znaczeniowym. Reguły rządzące przekazem medialnym dotyczą oczywiście jeszcze wielu, innych spraw takich jak choćby udział audytorium w kreowaniu lub komentowaniu przekazu, a także odzwierciedlanie wymagań, gustów i oczekiwań poszczególnych grup odbiorów. Wszystkie te zagadnienie wymagałaby zarazem dogłębnej analizy. Niemniej jednak poniższe przykłady pochodzące z produkcji filmowych ugrupowania odpowiadają wspomnianym wyżej zasadom.

Szczególną uwagę w prezentacjach medialnych organizacji zwraca dynamika akcji, zmieniająca się sceneria i przeplatanie różnych motywów. Wiele prezentacji rozpoczyna się od fragmentów przemówień przywódców duchowych ugrupowania (głównie Ajmana az-Zawahiriego i Osamy bin Ladena), którzy występują na tle płonących wież WTC bądź wizerunków zamachowców z 11 września 2001 roku. Niekiedy wypowiedzi przerywane są scenami znanymi z relacji medialnych poświęconych atakom na Nowy Jork i Waszyngton[1]. Tłem dla poszczególnych projekcji jest wniosła pieśń gloryfikująca bojowników i dalszą walkę z wrogiem, co w zestawieniu z obrazami samolotów wbijających się w Twin Towers wpływa na odbiór przekazu, w którym brutalność ataków zostaje wyparta przez obraz walki i bohaterstwa. Dodatkowym bodźcem jest wplatanie scen z obozów szkoleniowych, w których pojawiają się napisy odsyłające do określonych fragmentów sur i ajatów stanowiących wybiórczą i bardzo często powierzchowną interpretację pomijającą nadrzędną myśl zawartą w kolejnych, wzajemnie wykluczających się wersetach[2]. Bardzo często pojawiają się fragmenty nawołujące do walki zbrojnej i sprzeciwu wobec nieprzyjaciela. Wspominanie o ogniu piekielnym, oddziałach konnicy niszczących nieprzyjaciela czy wzbudzanie przerażania jest nawiązaniem do współczesnej broni i ataków zbrojnych, a także próbą uwiarygodnienia obrazu strzelających, czołgających się, pokonujących przeszkody i maszerujących ochotników. Projekcje wypełniają również motywy odnoszące się do kwestii palestyńskiej. Dominują tragiczne i bolesne sceny z palestyńskiej Intifady przedstawiające brutalne pacyfikacje manifestacji przez izraelskie siły porządkowe. W tle rozbrzmiewa głos lektora podkreślający, że siła Izraela byłaby niemożliwa bez pomocy militarnej USA, co w konsekwencji wpływa na sprzeciw wobec polityki amerykańskiej[3].

Czytelność poszczególnych sekwencji filmowych zależy w dużym stopniu od wypowiedzi lektora uzupełniającego rozmaite sceny i pieśni. I tak obrazom z Iraku i Afganistanu towarzyszą słowa dotyczące bezradności czy wręcz tchórzostwa zachodnich żołnierzy, którzy myślą jedynie o powrocie do domu i nie mają motywacji do walki. Dochodzi także do ośmieszania armii. Osama bin Laden między kolejnymi interpretacjami sur koranicznych i hadisów określa żołnierzy mianem: Bush ibn Bush (Bush, syn Busha), co ma prześmiewczy wydźwięk dla odbiorcy arabskiego kojarzącego takie słowa z pochodzeniem i korzeniami rodzinnymi danej osoby[4]. Warto zaznaczyć, że w przekazie występuje zarówno powaga, jak i żart odpowiadające charakterystyce mediów mieszających w przekazie różne emocje. Pierwszy czynnik przypisać można podniosłym rozważaniom religijnym. Natomiast drugi element odnosi się do prześmiewczych pogadanek na temat strachu armii amerykańskiej.

Dodatkowym wzmocnieniem treści jest powoływanie się na postać Malcolma X i ruchu Nation of Islam zrzeszającego amerykańskich wyznawców islamu sprzeciwiających się polityce amerykańskiej. Wypowiedziom towarzyszą fragmenty filmów dokumentalnych z lat sześćdziesiątych ilustrujących tłumienie demonstracji afroamerykańskiej ludności, a także wystąpienia Malcolma X[5]. Całość jest skierowana do muzułmanów służących w armii Stanów Zjednoczonych, którzy mają zniechęcić się w ten sposób do walki i zbuntować przeciwko rozkazom przełożonych. Jest to zarazem pewna opozycja wobec idei głoszonych przez imamów amerykańskich uzasadniających udział muzułmanów w misjach wojskowych jako wyraz patriotyzmu i chęci służenia krajowi.

Równie silnie eksponowanym motywem jest wątek hidżry z pierwszych wieków islamu nawiązującej do ucieczki Proroka Mahometa z Mekki jako odejście od społeczności odrzucających głoszoną religię[6]. Kwestia ta zostaje dostosowana do współczesnych realiów jako sprzeciw wobec aktualnych warunków społeczno-politycznych panujących w krajach arabsko-muzułmańskich.

Istotne znaczenie dla filmów produkowanych przez sieć As-Sahab mają tytuły umieszczane przed rozpoczęciem emisji. Przykładem może być produkcja prezentująca Az-Zawahiriego i Bin Ladena przemierzających wysokie wzgórza Afganistanu. Poprzedza ją napis: Asz-szajchajni fauka dżibali al-islami (Dwóch szejków ponad górami islamu)[7]. Tytuł ma wyróżnić przedstawiane osoby, a także nadać im rangę przywódców dla całej gminy arabsko-muzułmańskiej. Wydaje się, że motyw gór określających zajmowaną hierarchię dobrze spełnia tę funkcję.

Materiały filmowe przygotowywane przez Al-Kaidę ukazują strukturę organizacji i pole działania. Mamy bowiem do czynienia z produkcjami poświęconymi nadrzędnym zagadnieniom związanym z prowadzeniem globalnej batalii z przeciwnikiem oraz produkcjami dotyczącymi ,,lokalnych’’ frontów walki. Przykładem są liczne filmy opisujące podziemną działalność zbrojną w Iraku. Charakterystycznym elementem dotychczasowych prezentacji był obraz przejeżdżającego pojazdu wojskowego, który niespodziewanie eksplodował pod wpływem ukrytego ładunku wybuchowego. Obecnie relacje są dużo bardziej rozbudowane i przypominają dobrze zmontowany film dokumentalny. Na początku następuje zbliżenie na osoby szykujące atak. Bardzo często uzbrojeni i zamaskowani mężczyźni siedzą nad mapami i wykresami i prowadzą ożywioną dyskusję, która jest jednak zagłuszona przez donośną, bojową pieśń[8]. Obok takich scen dominują obrazy zatytułowane: Al-Idad al-ghazwa (Przygotowanie ataku), w których występują sekwencje ilustrujące szykowanie materiałów pirotechnicznych czy kreślenie trasy przejazdu samochodu-pułapki. Następnie pojawiają się sceny pożegnania zamachowcy z resztą oddziału i tytuł: Ar-Rihla (Podróż), któremu towarzyszy refren melodii: Bada al-masiru ila al-hadafi (Zaczęła się wędrówka do celu). Końcowe sceny ilustrują zazwyczaj spokojną okolicę, pojedyncze osoby i przejeżdżające wolno samochody, wśród których pojawia się pojazd zamachowca. Taki obraz trwa niekiedy minutę, a potem zostaje przerwany widokiem silnej detonacji, która burzy dotychczasowe wrażenia odbiorcy[9]. Następuje wzajemne przeciwstawienie różnych emocji- zobojętnienia spowodowanego widokiem monotonnej scenerii oraz gwałtownych reakcji wywołanych obrazem wybuchu, hałasu, pożaru i dymu. Scena eksplozji jest wielokrotnie powtarzana, emitowana w zwolnionym tempie i zbliżana. Zasadniczym celem tego rodzaju materiałów filmowych jest wyrażenie wrogości wobec sił koalicyjnych działających w Iraku, a także próba ukazania bezradności przeciwnika i siły atakującego, który dysponuje dobrą i skuteczną bronią siejącą takie samo zniszczenie jak najnowszej generacji sprzęt wojskowy.

O tym, że powyższe materiały filmowe mogą mieć wpływ na inne grupy zbrojne świadczą produkcje grup terrorystycznych działających w Maghrebie, a zwłaszcza ostatnio w Algierii. Podobnie jak w wypadku komórki irackiej, dominują głównie prezentacje medialne opisujące kolejne fazy detonacji samochodu-pułapki. Pewnym odstępstwem mogą być sceny przedstawiające uzbrojone oddziały przemierzające niedostępne pasma gór Atlasu, co ma wykreować wizerunek walki partyzanckiej kojarzonej z wojną algierską (1954-1962). Obraz zostaje dodatkowo wzmocniony bojową pieśnią, w której wyróżnione zostają następujące słowa: Ja mma - hati rassasi katjusza, mahhiri ala zahri badla chartusza (Matko! Podaj pocisk – katiusza i załóż mi na plecy uniform z nabojów)[10].

Kreowanie odpowiedniego wizerunku bohaterskiej walki widoczne jest także w jednym z filmów relacjonujących samobójcze akty terroru. Prezentacji towarzyszy zbliżenie twarzy zabitego bojownika oraz komentarz: Fahat minhu raihatu atjaba min al-miski bada istiszhadihi. (Wyleciała z niego woń przyjemniejsza niż zapach piżma po tym, jak dokonał aktu ofiary)[11]. Jest to próba nadania magicznej, uduchowionej mocy gloryfikującej zamachowca i jego postępowanie. Komentarz zostaje uzupełniony relacją towarzysza broni potwierdzającego, że w czasie przeglądania osobistych rzeczy zmarłego wyczuł charakterystyczny zapach piżma. Powyższe słowa widnieją na tle martwej twarzy zamachowca, na której zdaje się rysować uśmiech. Co ciekawe, odbiorca odnosi takie wrażenie dopiero po przeczytaniu komentarza, co świadczy o zręcznym sterowaniu bodźcami i odczuciami. Zastanawia także fakt zbliżenia wyłącznie twarzy, a nie całego ciała, które było zapewne zmasakrowane w wyniku zamachu, a to mogłoby zniekształcić przekaz.

Wpływ kampanii medialnej stosowanej przez Al-Kaide można dostrzec również w polityce propagandowej innych grup zbrojnych niezwiązanych bezpośrednio z organizacją Osamy bin Ladena, o których wspomniałem w felietonie: Podziemna działalność zbrojna w Iraku- http://www.arabia.pl/content/view/290620/2/[12].

Jednym z bardziej charakterystycznych elementów innych ugrupowań są liczne filmy relacjonujące przebieg zamachu z wykorzystaniem min-pułapek. Dominuje charakterystyczna spokojna sceneria przerywana hukiem eksplozji w czasie przejazdu pojazdu wojskowego. W tle rozbrzmiewa zazwyczaj donośna pieśń zachęcająca do stawiania oporu nieprzyjacielowi.

W przekazach medialnych pojawiają się jednak jeszcze inne sekwencje. Na stronach internetowych zaprezentowane zostaje na przykład zdjęcie przedstawiające żołnierzy amerykańskich w towarzystwie rabina. Na dole widnieje tymczasem napis: Al-Irak bi-yadi as-sahajina (Irak w rękach syjonistów). Całość stanowi jednoznaczny komentarzem do warunków panującej w kraju po upadku reżimu Saddama Husejna. Sytuacja zostaje zestawiona z negatywnymi skojarzeniami związanymi z działalnością ruchu syjonistycznego w świecie arabskim. Wzbudzanie niechęci i wrogości do przedstawicieli obecnej władzy w Iraku widać również na zdjęciu tańczących irackich policjantów, którzy zostali zapewne sfotografowani w czasie jakiegoś święta. W zdjęciu nie byłoby niczego dziwnego, gdyby nie obecność napisu: Hum jarkasuna bada tanawuli wadżba iranijja min al-muhaddirati. (Tańczą po spożyciu irańskiego posiłku składającego się ze środków odurzających). Niewinne zdjęcie staje się przedmiotem zręcznej manipulacji dowodzącej, że nowe siły porządkowe nie reprezentują godnie kraju z uwagi na swoje zachowanie. Powyższe zdanie to także próba ożywienia dawnych waśni narodowych wpajanych przez lata społeczeństwu w czasie konfliktu irańsko-irackiego. Ma być to też drwiące i dyskredytujące określenie dla szyitów, którzy aktualnie mają duży wpływ na politykę w Iraku. Przykład narkotyków ma nawiązywać do skojarzeń związanych z zaratustrianami, by podkreślić ich specyficzne podejście do religii, która była traktowana jako rodzaj herezji i odstępstwa od wiary.

Przedmiotem manipulacji stają się również liczne manifestacje antywojenne, w tym i te odbywające się w Polsce. Strony internetowe publikują obszerne relacje z demonstracji, które stają się pretekstem do przytaczania wzniosłych haseł potępiających amerykańską i syjonistyczną okupację ziem irackich oraz podkreślające sprzeciw większości społeczeństw na świecie wobec wojny.

Reasumując należy zaznaczyć, że zasadniczym elementem kampanii medialnej organizacji Al-Kaida jest kreowanie pozytywnego, ,,wirtualnego’’ wizerunku niosącego w sobie określone przesłanie. Wizerunek ten polega między innymi na dobieraniu wybranych motywów będących częścią szerszego zagadnienia. Dobrą funkcję pełnią wspomniane już wątki historyczne, religijne i społeczno-polityczne, które zostają zestawione z bieżącymi wydarzeniami na świecie. Przykładem jest uwspółcześnienie ucieczki Proroka Mahometa z Mekki do Mediny, przytaczanie postaci Malcolma X, scen z palestyńskiej Intifady czy wreszcie relacje z manifestacji antywojennych. Pomijana zostaje zarazem cała złożoność danego zagadnienia oraz jego rozległy wymiar uniemożliwiający jednoznaczną ocenę. Dobór wyrwanych z kontekstu przesłanek ma dowieść słuszności walki, a także ukazać bohaterstwo bojowników. Jest to zarazem zręczne ukrycie brutalności samego aktu terroru porównywanego z aktem heroizmu i męczeństwa. To samo dotyczy selekcjonowania wybranych materiałów filmowych, które mają ilustrować poświęcenie i stawianie czoła tragicznym wydarzeniom rozgrywającym się w świecie arabsko-muzułmańskim przy jednoczesnym wskazywaniu winowajcy i sprawcy. Pojedyncze sekwencje filmowe mają ponadto oddziaływać na wyobraźnię i emocje potencjalnego odbiorcy. Dochodzi także do zniekształcania danego obrazu, co widać na przykładzie scen z zamachów 11 września 2001 roku, które, podbudowane odpowiednią pieśnią, mają ukazać siłę i determinację ugrupowania, a nie bezwzględność i brutalność ataków oraz współczucie dla ofiar. Podobna sytuacja rysuje się w prezentacjach medialnych gloryfikujących zamachowców, których martwe twarze są uśmiechnięte i wydostają się z nich przyjemne zapachy.

Zniekształcony i wypaczony wizerunek ugrupowania widać najlepiej na przykładzie nagrania z telewizji irackiej Al-Irakijja prezentującej fragmenty z przesłuchania pewnego zamachowca[13]. Relacja jest dość drastyczna, ale dobrze oddaje prawdziwe metody działania terrorystów. Przesłuchiwany opisuje niektóre metody działania organizacji zbrojnych działających na terenie Iraku. Wspomina między innymi o porwaniu i zabiciu jednego z policjantów, któremu wypruto następnie wnętrzności i umieszczono w ciele ładunki wybuchowe. Potem skontaktowano się z rodziną zabitego funkcjonariusza i nakazano odebranie zwłok. Kiedy bliscy zjawili się na miejscu, zamachowcy zdetonowali z oddali ładunek umieszczony w ciele ofiary, zabijając pozostałych członków rodziny.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Komentarze

Dodaj nowy Szukaj

3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."