arabia - Who is Who: Abdolkarim Sorusz

Who is Who: Abdolkarim Sorusz

M. Zaborowska

sobota, 19/08/2006

Abdolkarim Sorusz urodził się w 1945 roku (1324 h.) w południowym Teheranie jako Hosejn Hadż Faradżallah Dabbagh. Pochodzi ze średniozamożnej, religijnej rodziny. Przez sześć lat uczęszczał do szkoły podstawowej Gha’emije w południowym Teheranie. Naukę przez rok kontynuował w liceum Mortazawi, potem przeniósł się do nowo powstałej, prywatnej szkoły Alawi.

Szkoła Alawi została założona przez grupę wpływowych kupców pod koniec lat 50-tych. Najbardziej znanymi jej założycielami byli Asghar Karbaszjan oraz Reza Ruzbe. Ich starania skupiały się na edukacji zarówno w dziedzinie współczesnej nauki jak i teologii, filozofii oraz prawa muzułmańskiego.

Po ukończeniu liceum Sorusz przystąpił do egzaminów na studia. Zdawał na dwa kierunki, farmację oraz na wydział fizyki. Dostał się na oba kierunki, lecz zdecydował się na studiowanie farmacji na Uniwersytecie Teherańskim.

Podczas studiów rozwijał zainteresowania filozofią i teologią, jakie zaszczepili w nim nauczyciele w Alawi. Pobierał prywatne nauki w dziedzinie muzułmańskiej filozofii u duchownego poleconego mu przez Mortezę Motahariego[1]. W tym czasie również napisał swoją pierwszą serię artykułów pod tytułem [Diabelska filozofia] Falsafe-je szejtani. Po ukończeniu studiów na Uniwersytecie Teherańskim, przez dwa lata odbywał służbę wojskową niedaleko miasta Buszehr na południu Iranu, gdzie pracował w laboratorium chemicznym.

Po powrocie do Teheranu rozpoczął pracę w Laboratorium Kontroli Medycznej, lecz wkrótce w 1972 roku wyjechał na studia do Wielkiej Brytanii na Uniwersytet Londyński. W Wielkiej Brytanii poza studiami farmakologicznymi rozpoczął również naukę w zakresie historii i filozofii nauki. Przez kilka lat, jakie tam spędził, miał okazję dobrze zapoznać się z osiągnięciami europejskiej filozofii w zakresie religii, hermeneutyki i polityki. Wkrótce też uzyskał stopień doktorski z dziedziny filozofii nauki. Przebywając w Londynie w latach poprzedzających bezpośrednio rewolucję muzułmańską 1979 roku brał również udział w antyszachowskich spotkaniach prowadzonych przez irańskich studentów.

W czasie, gdy Sorusz przebywał w Wielkiej Brytanii, w Iranie opublikowano dwie pierwsze jego książki. W kwietniu 1978 roku wydana została pozycja Elm czist? falsafe czist? [Co to jest nauka? Co to jest filozofia?], oraz dwa miesiące później [Sprzeczności dialektyki] Tazadha-je dialektiki, w której krytykował ideologię marksistowską. Sorusz wziął również udział w programie telewizyjnym poświęconym marksizmowi wraz z czołowymi ideologami komunistycznej partii Hezb-e tude [Partia Ludu], Ehsanem Tabarim oraz Nuraddinem Kijanurim.

Gdy rozpoczęła się rewolucja, Sorusz powrócił do Iranu. Rozpoczął pracę w Teherańskim Kolegium Nauczycielskim, a w 1980 roku został członkiem powołanego przez ajatallaha Chomejniego Centrum Rewolucji Kulturalnej. Jego zadaniem było doprowadzenie do ponownego otwarcia zamkniętych po rewolucji uniwersytetów i przygotowanie nowego planu nauczania. W 1983 roku Centrum zostało przemianowane na Radę Rewolucji Kulturalnej, co zbiegło się w czasie z rezygnacją Sorusza z udziału w jej pracach. Nigdy później już Sorusz nie przyjął stanowiska w ramach instytucji rządowych. Po rezygnacji ze stanowiska w Radzie Rewolucji Kulturalnej Sorusz przeniósł się do Instytutu Badań i Studiów nad Kulturą, którego członkiem jest do dziś. W 1992 roku w ramach Instytutu Sorusz utworzył katedrę historii i filozofii nauki, pierwszy taki wydział w Iranie. W tym czasie wydał również kolejną książkę [Wiedza i wartość] Danesz wa arzesz, poświeconą filozofii etyki.

Gdy rozpoczął pracę na Uniwersytecie Teherańskim, prowadził zajęcia z muzułmańskiego mistycyzmu, jego zainteresowania skupiały się głównie na poezji Dżalaladina Rumiego i jego największym dziele Masnawi ma’nawi. Jego wykłady poświęcone Maulanie emitowane były również przez irańską telewizję. Na Uniwersytecie wykładał filozofię nauki, filozofię historii i religii oraz teologię. Prowadził też zajęcia w seminarium religijnym w Ghom.

Pierwsze artykuły i książki, jakie napisał, spotkały się z dobrym przyjęciem ze strony władz nowopowstałej muzułmańskiej republiki w tym również Chomejniego. Pozycja [Niespokojny charakter świata] Nehad-e naaram-e dżahan, poświęcona filozofii Molla Sadra[2] została entuzjastycznie odebrana przez ajatallahów Tabatabaiego[3], Motahariego i imama Chomejniego. Dopiero późniejsze prace Sorusza, gdzie dostrzec można krytyczne nastawienie do rządzących, spotkały się z negatywnym odbiorem władz republiki.

W 1988 roku Sorusz rozpoczął cotygodniowe wykłady w meczecie Imama Sadegha w północnym Teheranie. Spotkania te odbywały się przez sześć lat. Przemówienia, jakie Sorusz wygłosił podczas tych spotkań, zostały zebrane i opublikowane w dwóch tomach pt. [Atrybuty pobożnych] Usaf-e parsaian, w 1992 oraz [Mądrość i życie] Hekmat wa ma’iszat w 1994 roku.

Sorusz związany był z dwoma magazynami. Najpierw zaraz po rewolucji swoje artykuły publikował w miesięczniku Kejhan-e farhangi. W latach 1988-1990 ukazała się tam seria artykułów dotyczących poglądu gabz wa bast-e teurik-e szari’at [kurczenie się i rozwój teorii religii] krytykujących szyickich duchownych w Iranie za monopolizację władzy i interpretacji religii. Gdy w 1990 roku Kejhan-e farhangi został zamknięty, Sorusz zaczął publikować swoje teksty w nowo powstałym magazynie Kjian[4]. Miesięcznik Kijan, założony został w celu prezentowania i prowadzenia dyskusji pomiędzy religijnymi intelektualistami i wydawany był przez koła reformatorskie. W Kijan Sorusz publikował teksty poświęcone pluralizmowi religii, hermeneutyce, etyce i mistycyzmowi. Magazyn został zamknięty przez władzę w roku 1998. W roku 1991 ukazało się również inne ważne dzieło Sorusza Razdani, rouszanfekri wa dindari [Mądrość, intelektualizm i religijność], w którym autor porusza problem połączenia religijności i intelektualizmu.

Sorusz powszechnie uznawany jest za wybitnego interpretatora poezji Maulany i jego dzieła Masnawi Ma’nawi. Temu tematowi poświęcona jest wydana w 1993 roku książka pt. [Historia panów wiedzy] Ghesse-je arbab-e ma’refat. W 1996 na irańskim rynku pojawiło się nowe wydanie Masnawi Ma’nawi opatrzone komentarzami Sorusza.

W czerwcu 1993 roku Sorusz opublikował jedną z bardziej znanych dzisiaj książek pt. [Mocniejszy od ideologii] Farbetar az ideolożi. Pozycja ta m.in. poświęcona jest poglądom Alego Szari’atiego[5] na temat religii i ideologii. Zawiera również poglądy Sorusza na takie problemy jak kwestia duchowieństwa, zagadnienie wolności, sprawiedliwości i demokracji.

Sorusz był również organizatorem tzw. Środowych Spotkań, w których brali udział inni intelektualiści i reformatorzy, jak Said Hadżarjan, Akbar Gandżi, Reza Tehrani, Mohsen Kadiwar, Arasz Naraghi, Mohsen Sazgara i inni współcześni reformatorzy. Na spotkaniach poruszano takie problemy, jak religia a sekularyzm, rozum a objawienie, dyskutowano na temat pluralizmu, społeczeństwa obywatelskiego, władzy demokratyczno-religijnej, tolerancji i wolności oraz praw człowieka.

Około roku 1995 z powodu narastającej opozycji wobec głoszonych poglądów prowadzone przez niego zajęcia na Uniwersytecie zostały zawieszone. Bezpośrednim powodem były groźby skierowane zarówno wobec samego Sorusza, jak i jego studentów ze strony organizacji nazywającej siebie [Towarzysze Partii Boga] Ansar-e hezb-e allah. Organizacja ta groziła m.in., że podpali pomieszczenia, w których odbywają się zajęcia, jeśli będą one kontynuowane.

Po tych wydarzeniach Sorusz wyjechał na Zachód, gdzie regularnie dawał wykłady i prowadził zajęcia. Do kraju powrócił dopiero w 1997 roku. Po powrocie jego paszport został na kilkanaście miesięcy skonfiskowany.

W kraju Sorusz wydał kolejną bardzo ważną pozycję [Kompromis i zarządzanie] Modara wa modirjat. Praca zwiera najbardziej znaczące dla poglądów Sorusza artykuły z dziedziny społeczno politycznej. W książce zawarte są również krytyczne artykuły wobec poglądów Abdolkarima Sorusza.

Pod koniec lat dziewięćdziesiątych wydano serię pozycji nazwanych [Listy polityczne] Sijasat name, które są zbiorem listów, apeli i przemówień Sorusza skierowanych do władz Iranu. Książka zawiera również odpowiedzi Sorusza na niektóre zarzuty jego przeciwników m.in. oskarżenie go o przyjęcie łapówki ze strony międzynarodowej organizacji Human Rights Watch.

Przez ostatnie lata Sorusz bardzo często gościł na światowych uniwersytetach m.in. w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych. Na Uniwersytecie Harwarda prowadził zajęcia pt. „Islam i demokracja” oraz „Filozofia prawa muzułmańskiego”. Wykładał również na Uniwersytecie w Yale, a obecnie prowadzi zajęcia na Uniwersytecie Princeton. W planach ma także odwiedzenie Uniwersytetu w Berlinie. Ponieważ Sorusz ma teraz możliwość swobodnego podróżowania, przebywa na zmianę w Iranie i poza jego granicami, choć ostatnio coraz częściej gości na światowych uczelniach i jeździ z wykładami po Europie i Ameryce. W grudniu 2004 roku brał udział w konferencji pt. „Islam i demokracja”, która odbyła się w Maszhadzie, w Iranie.

Mimo że nie wzbudza już tak silnych kontrowersji jak jeszcze kilka lat temu, stale spotyka się z przejawami niechęci i agresji ze strony swoich przeciwników. Podczas wykładu, jaki prowadził w domu jednego z religijnych uczonych w mieście Ghom w listopadzie 2004, dom, w którym odbywało się spotkanie, został otoczony przez agresywnie nastawionych bojówkarzy, sam Sorusz został zaatakowany po wyjściu z mieszkania, a jego samochód obrzucony kamieniami.

W 2004 roku Sorusz został wyróżniony przez Fundację Erazmus. Został jednym z trzech laureatów nagrody przyznawanej przez tę organizację za osiągnięcia i starania na drodze połączenia religii i modernizmu. Nagroda Erazmus[6] uznawana jest za najbardziej prestiżową, zaraz po Noblu, nagrodą przyznawaną w Europie.

Sorusz jest jednym z bardziej znanych na Zachodzie współczesnych intelektualistów irańskich, choć właściwie niewiele jego prac zostało przetłumaczonych na języki europejskie. Większość jego książek była wielokrotnie wznawiana, lecz jedynie w języku perskim. Jego przemówienia po persku, dostępne są również na stronach internetowych poświęconych jego poglądom.[7] Wydane zostały także kasety i płyty CD z wypowiedziami Sorusza. Artykuły Sorusza pojawiają się w reformatorskiej prasie w Iranie, obecnie sporadycznie m.in. w dzienniku [Wschód] Shargh.

Nadal poglądy Sorusza mają swoich zwolenników i przeciwników. Poparcie zyskiwał w gronie reformatorsko nastawionych działaczy, intelektualistów a nawet nielicznych duchownych. Popierają go młodzi wykształceni ludzie i studenci, którzy wielokrotnie interweniowali, gdy jego wykłady były zawieszane. Do przeciwników Sorusza zaliczyć można głównie przedstawicieli konserwatywnych władz, które do tej pory traktują Sorusza jako zagrożenie dla stabilności i trwałości wypracowanej przez nich ideologii.

Wszystkie fotografie pochodzą ze strony: www.drsoroush.com

[1] Ajatallah Morteza Motahari – (1920-1979) znany irański religijny myśliciel i teolog, związany z modernistycznymi ruchami 60-tych i 70-tych lat, aktywny przed i po rewolucji muzułmańskiej, jako jeden z pierwszych podejmował w Iranie problem praw człowieka i zajmował się prawami kobiet. Był również wykładowcą uniwersyteckim. Został zamordowany.

[2] Molla Sadra (Sadraddin asz-Szirazi) - (1571-1640) irański filozof isfahańskiej mistycznej szkoły iluminacji. Uznawany jest za najwybitniejszego przedstawiciela perskiego renesansu.

[3] Ajatallah Allame Mohammad Hosajn Tabtabai – (1892-1981) szyicki uczony i teolog, wykładowca religijnych seminariów w Ghom.

[4] kijan (pers.) – natura, istnienie, dusza i ciało.

[5] Ali Szari’ati – (1933-1977) – irański, muzułmański filozof, socjolog i działacz polityczny. Propagował ożywienie islamu poprzez przyjęcie nowej muzułmańskiej ideologii. Prześladowany przez szacha. Zamordowany w Wielkiej Brytanii.

[6] Nagroda Erazmus – jedna z najbardziej prestiżowych nagród w Europie przyznawana w Holandii przez Fundację Erazmus.

[7] www.seraj.com oraz www.drsoroush.com.

Komentarze

Dodaj nowy

Szukaj