Strona Główna arrow Iranica arrow Afganistan - hanaficka szkoła prawa
Afganistan - hanaficka szkoła prawa Drukuj
wtorek, 17/01/2006
Ornamencik

Jak powszechnie wiadomo współczesny Afganistan jest państwem islamskim. Główną doktryną obowiązującą w tym kraju, jak stwierdza się we wszystkich jego konstytucjach, jest doktryna hanaficka (hanafija).


Hanafija - szkoła prawa muzułmańskiego obowiązująca dzisiaj w Afganistanie jest najpopularniejszą szkoła prawniczą islamu, obejmującą niemal 1/3 świata muzułmańskiego. Początkowo największe wpływy miała w Iraku, gdzie powstała w VII w. i była oficjalną szkołą dynastii Abbasydów. Z pomocą rodziny Banu Maza szybko rozprzestrzeniła się w Chorasanie, Transoksanii i Afganistanie gdzie aż do najazdu mongolskiego sprawowali oni dziedziczną  funkcję przywódców (ra'is)  Hanafitów  w Bucharze.  W końcu stała się oficjalną szkołą Seldżuków, a następnie Osmanów. Obecnie obowiązuje m. in. w: Turcji, Iraku, Syrii, na Bałkanach, Kaukazie (oprócz Azerbejdżanu, który jest szyicki), Afganistanie, Pakistanie, Azji Centralnej, Indiach , Bangladeszu.

Założycielem hanafickiej szkoły prawa był  Abu Hanifa i jego najbliżsi współpracownicy, jak np. Abu Jusuf. Jak wiemy z historycznych zapisów, dziadek Abu Hanify był uprowadzonym w niewolę kabulczykiem. Na terenie dzisiejszego Iraku został on wyzwolony przez członka arabskiego klanu, którego klientami (mawla)  zostali później potomkowie Hanify. W Kufie kształcił się w zakresie nauk prawnych i teologii, gdzie po śmierci swojego mistrza Hammada b. Abi Sulajmana, został uznany największym autorytetem prawnym w mieście i najsłynniejszym przedstawicielem prawnej szkoły kufickiej. Pomimo tego, że nigdy nie został kadim, pozostawił po sobie sporą liczbę uczniów. Legenda mówi, że Abbasydzki kalif Al-Mansur wezwał go do siebie i zaproponował mu stanowisko kadiego w stolicy imperium. Abu Hanifa odrzucił propozycję władcy, za co został  wtrącony do więzienia. Tam zmarł w 767 r.

Wkład Abu Hanify w muzułmańską myśl prawną jest niepodważalny. Sam nie był kadim przez co był mniej restrykcyjny niż współczesny mu kadi Kufy Ibn Abi Lajla, którego autorytetu jednak nie podważał. Z tego samego powodu nie był w żaden sposób powiązany z ówczesną administracją sądowniczą. Z tych dwóch powodów mógł patrzeć na prawo świeższym okiem. 

Szkoła, którą dzisiaj nazywamy hanaficką wyrosła z głównego pnia starej szkoły prawa w Kufie i połączyła się później ze szkołą w Basrze. Transformacja ze "starej szkoły" w nową szkołę hanaficką możliwa była dzięki pracom uczniów Abu Hanify takich jak Abu Jusuf czy Al-Szajbani, którzy obok założyciela stanowią swoistą trójcę autorytetów tej szkoły. Często nie zgadzali się oni ze sobą, co wywarło duży wpływ na kształt wypracowanej  doktryny.

Abu Hanifa w swojej doktrynie kierował się nie literą prawa, a jego istotą (raison d'etre). W wyrokowaniu nakazywał kierować się własnymi sądami opartymi na zdrowym rozsądku i szeroko stosować kijas. Ponadto zalecał w stosowaniu prawa uwzględniać warunki lokalne panujące w prawie miejscowym.

Głównymi źródłami prawa są w tej szkole Koran, sunna, idżma, kijas i 'urf (prawo zwyczajowe). Idżma uznawana jest jedynie wtedy, gdy pochodzi od godnych uczonych.

Fakt, że właśnie w szkole hanafickiej prawo zwyczajowe uzyskało tak ważną pozycję pozwolił w Afganistanie przetrwać wielu niepisanym kodeksom honorowym, jak na przykład pasztuńskie Pasztunwali.

Pomimo swojej powszechności, prawo zwyczajowe nie było zaliczane do źródeł prawa w klasycznym prawie islamskim. G. Libson tłumaczy ten fakt tym, że zwyczaj miał ludzkie źródła, a muzułmańscy prawnicy postrzegali prawo jako coś objawionego.  Jedyną szkołą, w której podniesiono 'urf do rangi asl "źródła"  prawa jest właśnie szkoła hanaficka. Abu Jusuf zalecał zaliczenie 'urf do źródeł prawa, jako część sunny, która jego zdaniem oparta była na zwyczaju i postępowaniu Proroka. Pozycja, którą nadali prawu zwyczajowemu prawnicy hanaficcy uwydatniła problem, z którym prawo islamskie zmaga się do dzisiaj. Otóż Abu Jusuf nadał priorytetowe znaczenie prawu zwyczajowemu przed źródłami pisanymi (nass), co wielokrotnie atakowali przeciwnicy tej szkoły, a nawet jej zwolennicy. 

Swoją pozycję w krajach, gdzie dominuje szkoła hanaficka, prawo zwyczajowe zawdzięcza również innym źródłom prawa uznanym przez tę szkołę. Swoistą rolę spełnił istihsan, jako "osobista preferencja", który dawał prawnikowi możliwość interpretowania prawa zgodnie z duchem prawa zwyczajowego obowiązującego w danym regionie, co zgodne było z zaleceniami samego Abu Hanify. Innym sposobem na wcielanie prawa zwyczajowego do szari'atu było adoptowanie go przez sunnę lub idżmę. Wiele elementów prawa zwyczajowego przekazanych zostało w formie opisu zachowań Proroka, opowieści o nim, zapisów jego wypowiedzi zwanych hadisami. We wczesnym okresie muzułmańskim, gwałtowny rozwój państwa zmusił władców muzułmańskich do uporządkowania prawa. Władcy wydawali swoje własne przepisy, które były kodyfikowane i komentowane przez prawników. W ten sposób powstała ogromna ilość przepisów co prowadziło do kompletnego chaosu w państwie, gdyż sprawowanie scentralizowanej władzy w takich warunkach stawało się niemożliwe. Reformę systemu zaproponował na przełomie VIII/IX w. prawnik Asz-Szafi'i. Opierała się ona na prostej zasadzie, żeby uznać za obowiązujące tylko te przepisy, które opierały się na autorytecie Proroka. Zasadę tę powszechnie przyjęto i rozpoczęło się poszukiwanie hadisów pochodzących od Mahometa. W tym celu powstał nowy zawód: tradycjonalista, który miał na celu gromadzenie, komentowanie i sprawdzanie wiarygodności hadisów. Po całym imperium rozesłano posłańców mających szukać zaginionej tradycji. Pamiętając o tym, że hadisy zbierano, by zastąpiły one dotychczasowe przepisy prawne, trzeba brać pod uwagę to, że duża ich część powstała, by zaspokoić określone potrzeby. Zdaniem Libsona taka kolej rzeczy jest jak najbardziej naturalna, zważywszy na to, że sama sunna ma korzenie w prawie zwyczajowym. Wielu prawników muzułmańskich uznało prawo zwyczajowe za umowę zawartą pomiędzy dużą grupą osób, a każde porozumienie między ludźmi, nie pozostające w sprzeczności z szari'atem jest legalne, więc i to porozumienie za takie było  uważane. Jednak ostateczne uznanie przez szkołę hanaficką prawa zwyczajowego za niezależne źródło prawa widoczne jest dopiero w XVI w.
Komentarze
Dodaj nowy Szukaj
Napisz komentarz
Nick:
E-mail:
 
Strona www:
Tytuł:
UBBCode:
[b] [i] [u] [url] [quote] [code] [img] 
 
:angry::0:confused::cheer:B):evil::silly::dry::lol::kiss::D:pinch::(:shock::X:side::):P:unsure::woohoo:
:huh::whistle:;):s:!::?::idea::arrow:
Proszę wpisać kod antyspamowy widoczny na obrazku.

3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."

 
 
 

Komentowane

CC logo pp logo
© 2004 - 2012 Arabia.pl MSZ - Departament Współpracy Rozwojowej