Jak wskazują autorzy raportu, dyfuzja wiedzy ograniczona jest m.in. systemem edukacji i sposobem socjalizacji. Większość rodzin preferuje autorytarny model wychowywania dzieci, wykształcając w nich postawy pasywne i tłumiąc kreatywność. Popularyzacja szkolnictwa w świecie arabskim, choć niewątpliwie znacząca, pozostawia również wiele do życzenia – nie tylko ze względu na odsetek dzieci i młodzieży uczęszczających do szkół (a więc ilość), ale również na jakość nauczania.

Dyfuzja wiedzy związana jest również ze środkami masowego przekazu, jednak i w tym wypadku świat arabski boryka się z wieloma problemami. Można podzielić je na dwie kategorie – społeczno-gospodarcze, a więc związane z niskim poziomem wykształcenia społeczeństwa (co przekłada się chociażby na popularność gazet i czasopism), jak również z jakością infrastruktury, zamożnością etc; oraz polityczne – związane z podejściem poszczególnych reżimów do kwestii wolności słowa. Wszystko to sprawia, że w państwach arabskich na jednego mieszkańca przypada mniej niż na świecie gazet, radioodbiorników czy telewizorów.

Z drugiej strony, należy zauważyć, że jeżeli chodzi o liczbę starych masmediów (radio, telewizor) per capita, świat arabski prześcignął Czarną Afrykę  oraz Azję Południową, a niektóre państwa (Zatoki i Liban) osiągnęły poziom posiadania podobny do państw europejskich. Poziom wyposażenia w telekomunikację – zarówno stacjonarną jak i komórkową – jest niski, aczkolwiek również pod tym względem świat arabski nie odbiega od innych regionów rozwijających się. Uwagę zwraca dosyć duży udział w populacji coraz większej liczby państw arabskich osób posiadających telefon komórkowy. Dotyczy to nie tylko państw Zatoki, ale także krajów uboższych, np. Jordania – 28%, Maroko – 31%, Tunezja – 36%. Może wynikać to z wysokich cen rozmów przez telefony stacjonarne, jak również słabo rozwiniętej sieci telefonii stacjonarnej. Podstawowe dane ilustruje poniższa tabela.

Telekomunikacja oraz nowe i stare masmedia w państwach arabskich i na świecie (2004 rok)

Kraj	Radio-odbiorniki (1997, na 1000 os.)	Telewizory (1998, na 1000 os.)	Linie telefoni-czne (na 100 os.)	Telefony komór-kowe (na 100 os.)	Hosty (na 10000 os.)	Internauci (na 100 os.)	Kompute-ry PC (na 100 os.)
Algieria	217	109	7,08	14,48	0,29	2,61	0,9
Arabia Saudyjska	321	262	14,83	36,82	6,69	6,36	34,01
Bahrajn	-	-	25,92	87,92	25,03	20,67	16,37
Egipt	324	122	13,52	10,92	0,50	5,57	3,29
Irak	-	-	4,00	2,22	0	0,14	0,83
Jemen	64	29	3,85	5,17	0,08	0,87	1,45
Jordania	287	52	11,00	28,41	5,28	10,69	5,34
Katar	-	-	30,84	79,21	5,09	26,66	21,49
Kuwejt	660	491	19,15	77,07	10,76	23,12	17,34
Liban	906	352	17,75	25,01	19,37	16,9	11,27
Libia	-	-	13,56	2,3	0,12	3,62	2,34
Mauretania	151	91	1,31	17,53	0,09	0,47	1,41
Maroko	241	160	4,38	31,23	1,38	11,71	2,07
Oman	-	-	8,19	27,43	5,13	8,35	4,02
Sudan	-	-	2,98	3,04	0	3,3	1,76
Syria	278	70	14,6	12,87	0,01	4,39	3,29
Tunezja	223	198	12,11	35,86	0,38	8,4	4,75
ZEA	-	-	27,32	84,71	61,11	31,85	11,99
Region
świat	418	247	18,89	27,43	417,91	13,7	12,82
Afryka	198	52	3,1	8,97	5,04	2,63	1,73
Azja	-	-	14,48	18,58	75,08	8,18	6,27
Ameryki	-	-	33,91	42,46	2354,95	30,79	34,03
Europa	-	-	40,2	71,3	335,65	31,75	29

Źródło: ICT – Free Statistics Home Page, International Telecommunication Union 2004; poza: Gazety codzienne, radioodbiorniki i telewizory: World Development Report 2000/2001, World Bank 2000, s. 310-311.

Udział świata arabskiego w nowoczesnych technologiach informacyjnych jest nieznacznie mniejszy i pomimo dynamicznego wzrostu ma znaczenie marginalne w skali globalnej. Przykładowo liczba komputerów PC w całym świecie arabskim w 2004 była niewiele większa niż w Holandii (odpowiednio 15 i 11 mln), a liczba hostów mniejsza niż na Łotwie (odpowiednio 58 i 59 tys.)[1]. Na tym tle ciekawy wydaje się dosyć dynamiczny wzrost liczby internautów w świecie arabskim, który często przekracza liczbę komputerów PC. Oznacza to, że mieszkańcy państw arabskich korzystają z Internetu w coraz liczniejszych kafejkach internetowych, bądź że z jednego komputera PC korzysta więcej niż jedna osoba.

Wreszcie, dyfuzja wiedzy to również tłumaczenia. We wszystkich państwach arabskich łącznie tłumaczy się 330 książek rocznie, a więc jedną piątą tego, co tłumaczy się w Grecji. Co więcej, jeżeli zebrać wszystkie książki przetłumaczone w świecie arabskim od czasów kalifa Al-Mamuna, okazałoby się że tyle pozycji tłumaczonych jest co roku w Hiszpanii[2].

W przypadku kreowania wiedzy udział świata arabskiego jest jeszcze mniejszy, aczkolwiek i tu trudno jest o jednoznaczną ocenę. Na słabe zaplecze naukowe, niewielkie wydatki na B+R i stagnację zwłaszcza w dziedzinie nauk ścisłych wskazywał już AHDR 2002. Wydatki na B+R, stanowiące średnio 0,2% PNB, starczają ledwo na pensje, a niewielka liczba naukowców (371 na milion osób w porównaniu do średniej światowej 979 osób) w połączeniu z zataczającym coraz szersze kręgi „drenażem mózgów” nie wróży szybkiej poprawy sytuacji.

Zdecydowanie lepiej przedstawia się arabski dorobek w dziedzinie sztuk pięknych i literatury, co wskazuje na istniejący w świecie arabskim potencjał. Jednak i w tym zakresie istnieją pewne ograniczenia. Po pierwsze, mały krąg czytelników – związany z wysokim analfabetyzmem. W świecie arabskim wydaje się rokrocznie niewiele ponad 1% publikowanych ogółem na świecie książek. Po drugie, wspomniane już powyżej ograniczenia natury politycznej. Należy pamiętać o specyfice tych książek, bowiem 17% z nich to publikacje religijne (podczas gdy na świecie stanowią one 5%).

Autorzy raportu analizują także szanse świata arabskiego na udział w globalnym kreowaniu wiedzy poprzez import technologii i ich skuteczną adaptację. Niestety – jak zauważają - eksperymenty państw arabskich z technologią często nie przyniosły im ani spodziewanego postępu technologicznego, nie przełożyły się na atrakcyjną stopę zwrotu, ani wreszcie nie nastąpiła ich internalizacja i adopcja, aby ją rozwijać na miejscu. (s. 5).

* * *

Chociaż udział świata arabskiego w kreowaniu i dyfuzji wiedzy jest marginalny, nie należy zapominać, że niektóre rodzaje nowoczesnych technologii informacyjnych i telekomunikacyjnych, jak np. telefony komórkowe czy Internet, cieszą się w świecie arabskim rosnącą popularnością. Telefonia komórkowa stanowi alternatywę dla telefonii stacjonarnej, która często jest droga, niskiej jakości, a ponadto nie zawsze dostępna. Internet z kolei, oferuje dostęp do informacji z całego świata – często ograniczany (nieskutecznie) przez państwową cenzurę – a w państwach bardziej konserwatywnych możliwość komunikacji z płcią przeciwną.

Autorzy AHDR 2003, omawiając fiasko adaptacji importowanych technologii, zauważają, że społeczeństwa informacyjnego nie można wybudować odgórnie. Jak widać, w pewnych dziedzinach, wcale nie jest to konieczne.

Komentarze

Dodaj nowy Szukaj

3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."