arabia - Książka: Alewizm i bektaszyzm

Książka: Alewizm i bektaszyzm

Marta Minakowska

poniedziałek, 09/01/2006

W 661 roku Ali ibn Abu Talib, kuzyn Proroka islamu Muhammada, został zamordowany w Iraku. W 681 roku jego syn Husajn ginie w nierównej walce z oddziałami sunnickiego kalifa koło obecnego miasta Kerbela, także w Iraku. Zwolennicy Alego, Husajna i ich następców stali się z czasem inicjatorami największej schizmy w dziejach islamu – szyizmu...

Jednak są i tacy, którzy uważają Alego nie tylko za kuzyna Proroka, któremu – i jego rodzinie – należała się sprawiedliwie zwierzchność nad gminą muzułmańską.

Dla alewitów – głównie Turków, Kurdów i Albańczyków – Ali jest kimś więcej. W nim i w jego działalności przejawia się sam Bóg. W trudno dostępnych wsiach górzystej Anatolii do dzisiaj tureccy i kurdyjscy chłopi witają jutrzenkę modlitwą i okrzykiem: „Ali wschodzi!”

W XII wieku na świeżo podbite przez Turków obszary Azji Mniejszej przybywa ze wschodu mistrz i cudotwórca – Haci Bektas Veli. Uczy koczujące jeszcze plemiona takiego islamu, jakiego chcą – nieortodoksyjnej mieszanki kultu świętych, szamanizmu, może nawet chrześcijaństwa i gnozy. Głównym patronem tego ruchu staje się Ali, w zasadzie dość obcy koczownikom, arabski bohater z niejasnej przeszłości. Nadają mu więc nową osobowość i reinterpretują znaczenie jego misji. Elita zwolenników Alego (alewitów) staje się założone przez Haci Bektasa bractwo mistyczne – bektaszyci....

Stanisław Guliński – doktorant Instytutu Religioznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego, absolwent Zakładu Turkologii Instytutu Filologii Orientalnej UJ, kontynuuje studia w Zakładach Arabistyki i Iranistyki. Przebywał na licznych stypendiach w Turcji, Egipcie, Niemczech i Iranie. Niniejsza książka jest rozszerzoną wersją pracy magisterskiej z 1997 roku.

SPIS TREŚCI:

PRZEDMOWA

RYS HISTORYCZNY

Korzenie alewicko-bektaszyckiej heterodoksji na tle sytuacji w XIII-wiecznej Anatolii

Haci Bektas Veli w świetle tradycji i wzmianek historycznych

Pierwsi zastępcy Pira: Sari Saltik i Seyyit Ali Sultan

Działalność misyjna

Yunus Emre, Kaygusuz Abdal, Abdal Musa - pierwsi poeci bektaszyccy

Reformy Balim Sultana

Wpływy hurufickie. Fazlullah, Nesimi, Ali ul-A'la, Yemini, Virani

Szach Ismail contra sułtan Selim. "Czerwone głowy"

XVI-wieczna wojna domowa w Anatolii. Kalenderyci

Pir Sultan Abdal