Kalifowie bagdadzcy byli nie tylko sprawnymi władcami. Wielu z nich stawało się patronami nauk i zapraszało na swe dwory wybitnych uczonych. Dzięki tej postawie liczne dzieła greckie i indyjskie z zakresu astronomii, medycyny i matematyki zostały przełożone na język arabski i w ten sposób ocalone przed zapomnieniem do momemntu, gdy Europejczycy byli w stanie dokonać ponownego przekładu na łacinę i inne języki. Bez Arabów wiele z osiągnięć starożytnej Grecji zostałoby nieodwracalnie stracone.

Pierwsze kontakty Arabów z nauką indyjską miały miejsce za panowania kalifa al-Mansura. Wtedy to za sprawą indyjskiego astronoma o imieniu Kanka [1] w Bagdadzie pojawiły się dzieła Brahmagupty (766) i zostały przetłumaczone na język arabski przez al-Fazariego [3, 10]. Uważa się, że to właśnie w ten sposób liczby indyjskie zostały zapożyczone przez matematyków arabskich. Za panowania kolejnego kalifa, Haruna ar-Raszida, który władał w latach 786-808, przetłumaczono wielu greckich klasyków, wśród nich najważniejszy traktat geometryczny starożytnej Grecji — Elementy Euklidesa. Następca ar-Raszida Al-Mamun był nie tylko patronem nauk, ale i sam parał się astronomią. Zbudował obserwatorium astronomiczne i przedsiębrał próby pomiaru południka. Pod jego panowaniem kontynuowano prace nad tłumaczeniem dzieł greckich uczonych. Światło dzienne ujrzało arabskie tłumaczenie Almagestu. Dokończono również prace nad przekładem Elementów Euklidesa. Tabit Ibn Kurra (826-901) znany jako lekarz, filozof i matematyk dał się również poznać jako tłumacz dzieł greckich. Spod jego pióra wyszedł po raz pierwszy do końca satysfakcjonujący przekład Elementów. Jego tłumaczenia dzieł Apolloniusza, Archimedesa, Ptolemeusza i Teodozjusza także należą do najlepszych. Żyjący w XIII w. Nasir ad-Din at-Tusi podjął trud zgromadzenia całej wiedzy greckiej i całej wiedzy muzułmańskiej, a następnie skonfrontowania ich ze sobą. Zamierzenie nie zostało doprowadzone do końca, dało jednak bardzo wiele: pozwoliło odszukać wiele dzieł uznanych za zaginione, a poza tym stanowiło próbę zespolenia prac wielu uczonych w jedną całość. Jego pisma zostały przetłumaczone na łacinę i korzystał z nich w XVII w. John Wallis wykładając geometrię na Uniwerstytecie Oksfordzkim[6].

Astronomia i trygonometria

Astronomia, którą nazywano po arabsku ilm al-falak - nauką o niebie lub ilm al-haja - nauką o wszechświecie [1], była ważna nie tylko ze względów czysto poznawczych, naukowych. W życiu codziennym jej rola często była związana ze sprawami religijnymi. To właśnie astronomowie wyznaczali godziny modlitw, ustalali początek i koniec postu w miesiącu ramadan oraz byli twórcami kalendarzy[1].

Zainteresowanie Arabów astronomią nierozerwalnie łączyło się ze stosowaniem i rozwijaniem trygonometrii. Pochodzący z górskiego rejonu Persji — Chorasan — Abu al-Wafa (940-998) do trygonometrii wprowadził funkcję tangens oraz sporządził tablice sinusów i tangensów dla kątów co 15. Nasir ad-Din był twórcą pierwszej pracy traktującej o trygonometrii planarnej i sferycznej. Zajmował się również astronomią, z której trygonometrię wyłączył jako osobną naukę. Z kolei żyjący w XV w., pochodzący z rodu królewskiego astronom Uług Beg sporządził tablice sinusów i tangensów dla kątów co 1 z dokładnością do ośmiu miejsc po przecinku.

Prócz wspomnianych tablic trygonometrycznych przypisuje się Arabom znajomość sześciu funkcji trygonometrycznych oraz wzorów trygonometrii sferycznej. Al-Battani (Albategnius) podał wzór cosinusów trójkąta sferycznego (Rys.1)...



(Link wstawiliśmy ze względu na to, że w dalszej części pracy pojawiają się wzory matematyczne i pliki graficzne, co jak na razie przewyższa możliwości zwykłego html-u. Tym niemniej zachęcamy do dalszej lektury)

Komentarze

Dodaj nowy Szukaj

3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."