arabia - "Święta wojna" ekspansja i upadek fundamentalizmu

"Święta wojna" ekspansja i upadek fundamentalizmu - recenzja

sobota, 17/01/2004

G. Kepel, Święta wojna. Ekspansja i upadek fundamentalizmu muzułmańskiego

W dobie wzrastającego zainteresowania islamem oraz procesami z nim związanymi słowa dżihad oraz święta wojna są prawdopodobnie jednymi z częściej używanych pojęć, podobnie jak słowo fundamentalizm oraz nieodłączny terroryzm. Od czasu pamiętnych wydarzeń 11 września, wiele atramentu wylano próbując opisać i zanalizować te zjawiska.

Orientaliści, politolodzy, filozofowie oraz różnego rodzaju specjaliści i eksperci próbują znaleźć odpowiedź na pytanie: Co się z tym naszym światem porobiło, że dzieje się to, co się dzieje? Książka Gillesa Kepela pt. „Święta wojna – ekspansja i upadek fundamentalizmu” wydana niedawno przez wydawnictwo „Dialog”, stanowi również pośrednio próbę odpowiedzi na to pytanie oraz stara się zanalizować zjawisko, jakim jest fundamentalizm muzułmański. Autor jest profesorem w Instytucie Studiów Politycznych w Paryżu. Realizuje tam program studiów doktoranckich dotyczących świata islamu. Od wielu lat zajmuje się problematyką związaną z fundamentalizmem muzułmańskim.

Autor powyższej publikacji stawia ciekawą tezę: fundamentalizm muzułmański znajduje się w regresie i jako taki stracił impet w zderzeniu z demokracją reprezentowaną przez systemy zachodnie. Wydarzenia 11 września przez swój spektakularny wydźwięk miały na celu promocję fundamentalizmu, którego popularność nieco przygasła.

Książka stanowi próbę analizy sytuacji w poszczególnych krajach na przestrzeni ostatnich pięćdziesięciu lat. Informacje w niej zawarte są niewątpliwie źródłem wiedzy dla osób zainteresowanych powyższym zjawiskiem.

Natomiast punkt widzenia autora oraz sposób opisywania zaistniałych zdarzeń jest indywidualną oceną rzeczywistości. Kwestia samego zjawiska fundamentalizmu muzułmańskiego omówiona jest z punktu widzenia Europejczyka i człowieka głoszącego idee demokratyczne. Mimo szczegółowego przedstawienia pewnych faktów historycznych i dość dokładnej analizy procesów związanych z powyższym zjawiskiem, interpretacja zdarzeń związana jest ze stanowiskiem będącym kluczowym punktem opozycji Wschód – Zachód.

Informacje zawarte w publikacji są niewątpliwie bardzo rzetelne i wymagające wieloletnich badań. Analiza problematyki związanej z pojęciem dżihadu interpretowanego tutaj jako święta wojna stanowi próbę pokazania skomplikowanego procesu związanego ze zjawiskami zachodzącymi wewnątrz tego, co możemy nazwać „współczesnym islamem”.

W kolejnych rozdziałach autor omawia problematykę poszczególnych państw. W tekście uderza jedna rzecz, mianowicie niektóre kraje oraz sytuacje omówione są drobiazgowo, a podejście do omawianego problemu jest rzetelne i fachowe. Natomiast naświetlenie pewnych aspektów pozostawia czytającemu uczucie niedosytu. Tak jest w przypadku Afganistanu, gdzie mimo dość szczegółowej analizy sytuacji, kwestia całej Azji Środkowej – terenów byłego Związku Radzieckiego jest pominięta. Tego typu podejście do tematu staje się nieco ryzykowne ze względu na wzajemne zależności państw tamtego obszaru oraz zachodzące tamże procesy, których omówienie staje się niezbędne dla pełnego obrazu zaistniałych zdarzeń.

Sytuacja powtarza się w przypadku Kaukazu, gdzie wieloletnia napięta sytuacja oraz wewnętrzne i zewnętrzne tarcia, generują rozwój zjawisk istotnych dla omówienia procesu fundamentalizmu, a sama problematyka jest bardzo interesująca i dość rzadko poruszana, prawdopodobnie ze względu na brak rzetelnych informacji (dostępnych oficjalną drogą ) oraz ciągle zmieniającą się sytuację w regionie.

Następną kwestie stanowi Indonezja i sprawa naświetlenia zjawisk w Malezji związanych z wieloletnim kadencją premiera Mahathira, osoby będącej niewątpliwie jednym z większych polityków azjatyckich czasów współczesnych. Pomijam podejście do tematu związanego z Mahathirem i Malezją, jak wspomniałam na początku stanowisko autora książki jest kwestią indywidualną i nie podlegającą dyskusji, natomiast pominięcie sytuacji w Indonezji daje niepełny obraz zjawiska związanego z ruchami fundamentalistycznymi.

Niewątpliwie napisanie tak dużego dzieła na powyższy temat, stanowi nie lada zadanie. Książkę mimo różnych kontrowersji niewątpliwie warto przeczytać. Na niejaki problem mogą natrafić osoby niezwiązane w ogóle z tematem, ilość nazwisk, faktów i wydarzeń może stanowić pewną barierę. Poza tym nie można zapominać o tym, że jak wspomniałam wyżej, pewne tematy zostały przedstawione w sposób mogący wywołać kontrowersje szczególnie w środowisku orientalistycznym, tak jak i muzułmańskim. W związku z tym książkę Gillesa Kepela należy traktować z rozwagą – nie zapominając o autorytecie autora i pamiętając o trudności podjętego tematu oraz o tym, że pojęcie „prawda obiektywna” tak naprawdę chyba nie istnieje.

***
Gilles Kepel
„Święta wojna – ekspansja i upadek fundamentalizmu”
Wydawnictwo Akademickie Dialog
Warszawa 2003
Przekład: Katarzyna Pachniak

Komentarze

Dodaj nowy

Szukaj